Pencemaran Air dan Kesannya

Pencemaran Air dan Kesannya
Pencemaran Air

AIR adalah sumber alam yang sangat penting, tanpa air amat sukar untuk manusia meneruskan kehidupan, memandangkan air amat penting kepada kelangsungan hidup. Akal manusia tentu sekali dapat melihat keperluan menjaga kualiti air agar ia akan sentiasa selamat untuk digunakan. Melihat akan kepentingan air kepada kehidupan samaada kepada manusia atau makhluk yang lain seperti binatang dan tumbuhan tentunya logik akal akan membantu kita untuk sentiasa memelihara kualiti air.
Pencemaran air termasuklah pencemaran sungai-sungai, tasik-tasik dan laut, yang berpunca daripada beberapa aktiviti yang dijalankan oleh manusia. Diantara pencemaran air yang kerap berlaku adalah air sungai menjadi kotor disebabkan pembuangan sampah,sisa bahan buangan kilang-kilang secara haram dan tidak teratur, tumpuhan minyak daripada kapal-kapal. Kandungan air juga boleh tercemar daripada air larut resap atau leachate yang mengalir dari tempat pembuangan atau pelupusan sampah, menyebabkan air berbau busuk.
Kegiatan pembalakan yang tidak teratur juga menyumbang kepada pencemaran air sungai dimana kebanyakan air sungai menjadi keruh dan berlumpur. Aktiviti pertanian dan perternakan juga menyumbang kepada pencemaran air, dimana sisa-sisa bahan buangan ternakan seperti najis dibuang kedalam atau dialirkan kesungai, air seterusnya mengalir kekawasan tadahan atau tempat pengumpulan air atau empangan.
Pencemaran air adalah satu masalah alam sekitar yang bertambah serious dan sehingga sekarang masih tiada lagi keadah penyelesaian yang benar-benar efektif untuk menangani masalah ini. Mengikut kajian hidrologi ada tiga klasifikasi pencemaran air berlaku iaitu pencemaran Fizikal, tak larut dalam air seperti sampah sarap daripada logam, kertas, kaca, plastik dan kelodok.
Pecemaran Biologi seperti najis binatang menyebabkan kemunculan bakteria seperti Esterichia coli,cacing nemotad dan mikrob lain.
Pencemaran Kimia, bahan kimia terlarut daripada pencemaran fizikal dan biologi serta logam berat dikelaskan sebagai pencemar kimia.
Di negara kita punca utama pemcemaran sungai atau air berlaku disebabkan oleh kelodak dan sisa kumbuhan disamping bahan lain seperti najis binatang, sampah sarap dan logam berat seperti arsenik, kadium raksa dan plumbum. Kajian yang dijalankan keatas 116 batang sungai diseluruh negara didapati10% tau 11 sungai paling teruk tercemar, sebanyak 63% lagi atau 73 batang sungai pada tahap tercemar, Cuma 27% atau 32 batang sungai sahaja dikatagorikan sebagai bersih.
Sungai Sepang, sungai Klang, sungai Buluh, sunagai Selangor dan sungai Golok adalah sungai-sungai yang teruk tercemar oleh kumbuhan, manakala beberapa sungai didapati mengandungi kandungan logam raksa, kadium, tembaga,plumbum serta zink yang tinggi seperti sungai Sawit dan sungai Tuaran di Sabah, sungai Pahang dan sungai Kempas. Lebih 70% masalah pencemaran air sungai disebabkan oleh kumbuhan dan pembuangan sampah selain itu, kelodok daripada hakisan yang juga sebahagian besarnya disebaakan oleh aktiviti penerokaan hutan serta perlepasan sisa oleh industri juga menjadi penyumbang utama masalah pencemaran air.
Kegiatan ternakan terutamanya najis khinzir turut menyumbang kepada pencemaran air. Perangkaan yang dikeluarkan oleh Jabatan Perkhidmatan Haiwan menunjukkan sebahagian besar ladang terletak diSelangor dan Negeri Sembilan tidak mempunyai sistem pengurusan sisa najis khinzir yang betul dan menyebabkan pencemaran air, dengan kebanyakan membuang terus ke sungai. Antara sungai yang terlibat termasuklah sungai Sepang, sungai Skudai, sungai Sengget,sungai Klang dan sungai Damasara.
Kegiatan darpada Industri telah dikenalpasti sebagai penyumbang kepada masalah pencemaran sungai atau air. Diantara penyumbang terbesar ialah industri pembersihan dan kerja-kerja logam, operasi pemprosesan filem, industri elektronik dan semikonduktor, industri makanan dan tapaian serta industri penghasilan barangan getah.
Terdapat beberapa kesan pencemaran air diantaraanya membahayakan kesihatan apabila air tercemar di minum. Ia boleh membawa penyakit taun,cirit-berit dan kolera, membunuh kehidupan akuatik seperti ikan, siput atau kerang yang akan dimakan oleh manusia, boleh mengakibatkan penyakit, selain menyebabkan penyakit kulit sekiranya kita mandi dengan air yang tercemar.
Pada bulan april 2006 sebagai contoh lebih 2 juta penduduk didearah Kuala Langat,Hulu Langat, Petaling dan Sepang dilaporkan terputus bekalan air beberapa hari kerana pencemaran air busuk ommania di sungai Semeyih, yang berpunca akibat pencemaran daripada air kotor atau leachate, dari pusat pelupusan sampah Sungai Chembung milik Majlis Perbandaran Kajang (MPKJ), yang tidak mempunyai loji rawatan leachate yang sempurna menyebabkan sungai tercemar dan memasuki kawasan tadahan.


Kesan Pencemaran Air

Implikasi Kesihatan – semua jenis pencemaran air mempunyai kesan dan berbahaya kepada manusia serta spesies lain jika ia terlalu serius. Contohnya, sodium boleh menjadi implikasi kepada masalah jantung, nitrat pula mampu menyebabkan masalah darah. Merkuri dan plumbum boleh mengakibatkan masalah saraf. Sesetengah bahan pencemaran boleh menyebabkan barah. DDT (racun serangga) adalah toksik kepada manusia dan boleh mengubah kromosom. Polychlorinated biphenyls (PCB) boleh merosakkan hati dan sistem saraf, gangguan kulit, muntah-muntah, demam panas, cirit-birit dan keadaan tidak normal yang bahaya.
Disenteri, salmonela, cryptosporidium dan hepatitis adalah antara penyakit yang berjangkit menerusi keracunan air minuman dan air untuk mandi. Sesetengah pantai, sungai dan tasik tidak sesuai untuk orang ramai bersantai kerana bahan buangan kilang yang mencemari kawasan itu.
Pencemaran air juga menjadi masalah yang amat serius di negara dunia ketiga di mana jutaan manusia mendapatkan air minuman dari kawasan yang dicemari dengan bahan buangan manusia sendiri. Pencemaran sebegini dikatakan menyebabkan lebih tiga juta kematian setiap tahun kerana cirit-birit, kebanyakannya terdiri daripada kanak-kanak.

Kebanyakan sungai di Malaysia dicemarkan dengan kegiatan yang berikut:
(1) Tumpahan Minyak(2) Buangan Dari Aktiviti Pertanian Dan Ternakan(3) Pelupusan Sampah Sarap Kumbahan Dan Lain-lain Buangan Perumahan(4) Pelupusan Bahan Buangan Kommersial Dan Industri(5) Bahan Buangan Pembinaan



PENCEMARAN AIR
1. Air ialah pelarut universal kerana banyak jenis bahan kimia larut di dalamnya.Sifat air sebagai pelarut juga menyenangkan pencemarannya.
2. Pencemaran air berlaku akibat pembuangan bahan kotoran domestik, industri,pertanian, atau juga akibat hakisan tanah ke dalam sumber air sehingga menjadikansumber air itu tidak lagi selamat untuk hidupan air dan kegunaan manusia.
3. Kesemua jenis bahan pencemar air boleh dibahagikan kepada:(a) Agen biologii.Sumber air boleh dicemari oleh bakteria, protozoa, dan virus yang membawapenyakit.ii.Contohnya, penyakit kolera disebabkan oleh bakteria Vibrio, penyakit demamkepialu oleh bakteria Salmonella, cirit-birit oleh protozoa Entamoeba, danhepatitis A oleh virus.b.Baja kimia(i) Ekosistem air dapat di cemar oleh fosfat dan nitrat yangmeresap ke dalam kolam dan sungai daripada baja yang disembur.(ii) Misalnya, jika kandungan fosfat dalam air adalah tinggi,ini akan menggalakkan pertumbuhan tumbuh-tumbuhan akuatik yangterlampau banyak lalu menyesak dan mengganggu keseimbanganekosistem air tersebut.(c) Toksin kimiai.Antara toksin kimia inorganik yang mungkin terdapat dalam air yang tercemaradalah arsenik, kadmium, kromat, sianida, plumbum, selenium, merkuri,kuprum, kromium, dan zink yang dibuang dari kilang-kilang.ii.Toksin kimia organik pula adalah pestisid seperti DDT,benzena, PCB, dansebagainya.iii.Toksin kimia ini boleh menyebabkan keracunan makanan, kerosakan organ-organbadan, penyakit barah, dan mutasi gen.(d) Agen fizikal(i) Minyak, gris, dan bahan-bahan lain yang terapung di atasair dapat mengurangkan penembusan cahaya matahari dan resapangas seperti oksigen. Ini seterusnya boleh menyebabkan hidupanakuatik mati,(ii) Pepejal endapan dan ampaian menurunkan kualiti air sertamengakibatkan longgokan kelodak sungai yang bokd menyebabkanbanjir.(e) Bahan buangan radioaktifBahan buangan radioaktif mungkin disalurkan ke dalam sistem airsemasa pembuangan sisa radioaktif makmal kajian sisa radioaktifbuangan hospital, dan av dari stesen nuklear.f.Garam-garam inorganik, asid dan akalii.Garam-garam inorganik, asid, dan akali merupakan hasil pembuangan dariindustri perkilangan dan aktiviti lain manusia.ii.Kehadiran garam-garam inorganik kalsium semula jadi yang banyak menyebabkanair menjadi keras dan sukar membentuk buih dengan sabun. Garam-garam inijuga menyebabkan paip air tersumbat apabila garam kalsium diendapkan padadinding, dalam paip.iii.Kehadiran garam magnesium sulfat yang terlampau banyak dalam air minumanboleh menyebabkao cirit-birit.iv.Kehadiran asid atau alkali yang berlebihan boleh mengganggu kemandirianekosistem akuatik kerana haiwan dan tumbuh-tumbuhan akuatik mempunyai julattahanan terhadap perubahan pH yang sempit.4. Punca-punca pencemaran air boled dibahagikan kepada:(a) Punca domestiki.Pencemar domesfik terdiri daripada sampah sarap dan kumbahan pembuanganharian dari rumah kediaman di bandar atau di luar bandar.ii.Sampah sarap dan kumbahan ini disalurkan ke dalam parit dan seterusnya kedalam sungai.iii.Dalam sungai, sampah organik akan mereput dan diuraikan oleh bakteria denganoksigen yang terlarut dalam air. Ini akan mengurangkan kandungan oksigen airdan menyebabkan kematian organisma-organisma akuatik.(b) Punca industrii.Kilang-kilang yang mengeluarkan barangan seperti bahan kimia, cat, logam,tekstil, dakwat, elektronik, dan sebagainya akan menghasilkan sisa-sisaberbentuk cecair dan ampaian yang biasanya dibuang ke dalam sungai.ii.Industri pengilangan yang berasaskan pertanian memproses hasil-hasilpertanian seperti kelapa sawit, getah, koko, nenas, dan sagu biasanyamembuang sisa-sisa hampas organik ke dalam sungai.iii.Kilang-kilang industri penghasilan bahan agrokimia seperti insektisid,herbisid, pestisid, dan baja juga menghasilkan sisa-sisa toksik yangdisalurkan ke dalam sungai secara sengaja atau tidak sengaja.iv.Industri perlombongan, terutamanya lombong bijih timah paling banyakmencemarkan air sungai dengan ampaian selut dan kelodak. Sisa-sisa logamlain seperti merkuri, plumbum, kuprum, zink, dan arsenik juga dicurahkanoleh industri perlombongan ke dalam sistem sungai.v.Industri perlombongan petroleum di dasar laut juga mencemarkan laut denganpetroleum yang tertumpah keluar semasa penggerudian perigi minyak dan semasaperlanggaran atau letupan tangki minyak. Kesannya adalah kawasan pantai akantercemar dan banyak spesies burong laut akan mati akibat minyak yangterlekat pada bulu pelepahnya. Lapisan minyak di permukaan laut juga bolehmenghalang penembusan cahaya matahari ke dalam laut lalu menghentikan prosesfotosintesis tumbuh-tumbuhan laut dan fitoplankton. Ini menjejaskan rantaimakanan dan hidupan akuatik yang bergantung kepada plankton sebagai makananasasnya. Di samping itu ikan yang tercemar akan membahayakan kesihatanpengguna jika dimakan.b.Punca pertaniani.Dalam bidang pertanian, penggunaan baja,pestisid, dan insektisid untukmembunuh haiwan perosak dan herbisid untuk membunuh rumput-rumpai juga bolehmencemarkan air sungai.ii.Bahan-bahan agrokimia ini yang disembur ke atas tumbuh-tumbuhan akan meresapke dalam tanah dan akhirnya sampai ke air bawah tanah serta sungai lalumencemarkannya.iii.Sisa baja yang meresap ke sungai menyebabkan pertumbuhan alga yang cepatlalu menghalang penembusan cahaya ke bahagian bawah permukaan air dan inimengakibatkan kematian tumbuh-tumbuhan akuatik.i.Seterusnya rantai makanan dalam ekosistem air sungai akan terganggu.5. Keperluan oksigen biokimia (BOD)a.Penambahan bahan organik (seperti tumbuh-tumbuhan mati dan sampah sarap) kedalam air akan meningkatkan aktiviti organisma pengurai.b.Organisma pengurai (pereput) menggunakan bahan organik sebagai punca tenagadan nutrisi. Semasa aktiviti penguraian bahan-bahan organik berlaku, banyakoksigen terlarut akan digunakan.c.Apabila terlampau banyak bahan organik hadir dalam air, maka bekalan oksigenyang terlarut akan dihabiskan untuk aktiviti penguraian lalu melemaskanorganisma akuatik lain. seperti ikan dan zooplankton.d.Keperluan oksigen biokimia [BOD); "Biochemical Oxygen Demand"] adalah jumlahkuantiti oksigen yang digunakan oleh mikroorganisma seperti bakteria dankulat untuk penguraian bahan organik dalam suatu sampel air,i.Nilai BOD yang rendah menandakan kuantiti oksigen yang terlarut dalam airadalah tinggi manakala semakin tinggi nilai BOD, semakin kurang oksigen yangterlarut dalam air, iaitu lebih tercemar sesuatu sampel air itu dengan bahanorganik.ii.Contohnya, nilai BOD yang biasa bagi air yang tercemar dengan najis adalah200 - 400 mg oksigen per liter air [iaitu 200 - 400 ppm (bahagian per juta)]. Air minuman seharusnya mempunyai nilai BOD yang kurang daripada 1.




































1 PENDAHULUAN
TIDAK dinafikan bahawa Malaysia sebagai sebuah negara kaya dengan sumber air dapat memenuhi kehendak dan permintaan rakyat bagi membolehkan mereka menjalankan aktiviti harian. Bagaimanapun, proses globalisasi yang membawa kepada kemajuan negara menyebabkan masalah pencemaran alam sekitar kian berleluasa.

Masalah itu juga mengakibatkan berlakunya kerosakan sistem sungai yang membekalkan sumber air mentah kepada rakyat. Meskipun sumber air tidak pupus, tetapi air yang dapat digunakan oleh manusia dengan selamat adalah semakin berkurangan.

Setiap isu atau masalah yang timbul telah menyedarkan kita betapa seriusnya masalah pencemaran air di negara kita. Masalah pencemaran air ini tidak terhad kepada pencemaran sungai sahaja, bahkan turut melibatkan sumber air bawah tanah, kolam, tasik dan laut. Mantan Perdana Menteri Datuk Seri Abdullah Ahmad Badawi ketika membentangkan Rancangan Malaysia Kesembilan turut tidak terkecuali memperkatakan tentang keadaan alam sekitar di negara ini. "Apa yang berlaku kepada sumber air di negara ini amat menyentuh hati saya. Ia sangat menyedihkan," keluh Abdullah. Keluhan itu sepatutnya cukup untuk memberi mesej kepada kita betapa faktor pencemaran terutamanya yang membabitkan air kini membimbangkan. Juga bahawa air bukan sahaja berfungsi sebagai penyambung nyawa manusia tetapi melangkaui peranan ke arah proses memudahkan urusan pembangunan negara.

Pencemaran air mengakibatkan terjadinya krisis air bersih. Di samping kekurangan kesedaran sivik di antara masyarakat serta sektor perindustrian, kelemahan dalam pemantauan oleh pihak berkenaan serta kekurangan dalam pemantapan sistem pemantauan pelaksanaan undang-undang yang termaktub menyebabkan masalah pencemaran air menjadi masalah kronik yang makin lama makin parah. Perbincangan berkenaan dengan pencemaran air yang seterusnya ini tertumpu kepada pencemaran air yang berlaku di negara kita.


2 PENCEMARAN AIR DAN KATEGORINYA
Sifat dwikutub air membolehkannya melarutkan pelbagai jenis bahan. Maka sungai dan anak sungai mampu menjalankan kerja-kerja pemecahan, peresapan, pengoksigenan di hilir sungai pada zaman primitif di mana populasi manusia adalah kecil. Berikutan proses urbanisasi, sungai tidak mampu lagi memecahkan kuantiti pencemar yang dimasukkan ke dalamnya dan efluen daripada setiap pusat populasi bertambah ke dalam bekalan air pusat populasi yang lain. Air mengalir di merata tempat menjadi air kumbahan dan bolehlah kita menyatakan bahawa pencemaran air berpunca daripada manusia sendiri.

Akta Kualiti Alam Sekeliling mendefinasikan pencemaran sebagai apa-apa perubahan langsung atau tidak langsung kepada sifat-sifat fizikal, haba, kimia atau biologi mana-mana bahagian alam sekeling dengan melepaskan, mengeluarkan atau meletakkan bahan buangan hingga menjejaskan apa-apa kegunaan berfaedah, menyebabkan suatu keadaan yang merbahaya atau mungkin merbahaya kepada kesihatan, keselamatan atau kebajikan awam, atau kepada binatang, burung, hidupan liar, ikan atau hidupan dalam air, atau kepada tumbuhan-tumbuhan atau menyebabkan suatu pelanggaran terhadap apa-apa syarat, atau sekatan yang dikenakan ke atas sesuatu lesen yang dikeluarkan di bawah akta ini.

Pencemaran air dapat dikategorikan seperti berikut :
i. Keracunan atau toksisiti
Logam berat seperti plumbum, merkuri, kuprum, arsenik dan kromium yang digunakan dalam penyalutan timah, penyaduran dan larutan penyalutan kromium boleh bertindak sebagai penghalang metabolik atau penafasan dalam banyak organisma, dan merencat atau memusnahkan enzim yang diperlu untuk proses-proses kehidupan. Logam-logam berat ini mempengaruhi organism pengurai bersama-sama kehidupan peringkat tinggi, maka penambahannya yang berlebihan ke dalam sistem akuatik boleh memusnahkan. Pencemar-pencemar yang beracun ini diserap oleh lumpur di bawah dan dilepaskan apabila mendapan di bawah diganggu.

ii. Kemasinan atau saliniti
Ini berlaku apabila air garam dari lombong atau telaga minyak dilepaskan ke dalam air tawar. Walaupun sesetengah organisma boleh bertoleransi terhadap julat kepekatan garam tertentu, kebanyakan yang akan musnah apabila air tawar bertukar menjadi payau.

iii. Keasidan atau asiditi
Mata air yang keluar daripada rekahan bukit-bikit arang batu mengandungi partikel-partikel bitumen dan sulphur. Air yang berasid ini meningkat dengan meningkatnya pengeluaran arang batu, dan berterusan lama walaupun lombong-lombong ditinggalkan. Besi pirit ( hasil perlombongan batu arang ) akan memasuki anak-anak sungai. Sesetengah bakteria boleh mendapat tenaga dengan menukarkan ferus kepada ferik untuk pernafasan dan pembiakan. Hasil sampingan pertukaran keadaan pengoksidaan besi ini, iaitu mendakan ferik hidroksida yang berwarna kuning kemerahan mencemar tebing sungai; dan pelepasan asid sulfurik menukarkan keasidan air sungai itu dan menurunkan pH anak-anak sungai secara mendadak. pH boleh jadi di antara 4.5 ke 2.5 pada musim-musim tertentu. Sumbangan besi dan sulfat dalam kuantiti yang banyak juga mengurangkan keterdapatan oksigen dalam anak sungai. Semua vertebrat, kebanyakan invertebrat dan banyak mikroorganisma terhapus. Kebanyakan tumbuhan peringkat tinggi tiada dan hanya beberapa jenis alga dan bakteria yang tinggal.

iv. Kekeruhan atau turbidity
Bahan-bahan lengai ( inert ) dan halus senang terampai dalam air. Ini mengurangkan pemancaran cahaya dan merencat proses fotosintesis tumbuhan akuatuk dan mikroskopik. Industri porselin ( tanah liat putih ) adalah sumber pencemaran ini. Industri besi keluli menghasilkan partikel halus juga menyebabkan sungai yang dimasuki efluen menjadi merah atau hitam. Partikel-partikel terampai ini akan mendak ke dasar sungai dan menayelubungi kehidupan di bahagian bawah sungai dengan selaput yang luas. Selain itu, minyak yang boleh dilarut dengan menstabilkan emulsinya dengan detergent, apabila dilepaskan ke dalam air menyebabkan kekeruhan seperti susu. Pembakaran atau penerangan tanah juga melepaskan partikel tanah dan tanah liat, menghasilkan kelodak yang boleh memusnahkan habitat bagi larva serangga seperti “mayfly”, “caddis fly” dan “stone fly” yang merupakan sumber makanan penting bagi ikan-ikan.

v. Pendeoksigenan (Deoxygenation)
Pencemaran yang lazim adalah organik.walaupun bahan-bahan organik tidak meracuni hidupan sungai, atau mempengaruhi pH, tetapi apabila bahan organik diserang oleh bakteria dan dipecahkan menjadi kompaun yang ringkas, oksigen diperlukan. Keperluan oksigen biologi ( BOD - Biological Oxygen Demand ) menjadi tinggi. BOD adalah indeks pencemaran air yang berguna, terutama yang berkaitan dengan bebanan organik air. BOD digunakan untuk menentukan jenis hidupan yang boleh ditampung oleh sungai yang tercemar. Ikan mempunyai keperluan oksigen yang paling tinggi dan biasanya ikan air sejuk memerlukan lebih oksigen daripada ikan air panas. Invertebrate boleh bertoleransi terhadap kepekatan oksigen yang rendah dan bakteria terhadap keperluan oksigen yang lebih rendah. Dua jenis invertebrate yang bertoleransi terhadap paras oksigen telah dikenali sebagai indeks biologi bagi kesusutan oksigen. Cacing Tubifex dan larva sejenis sreangga kecil yang berwarna merah, Chironomus hidup dalam lumpur di dasar sungai. Jumlah mereka berkadaran songsang dengan kandungan oksigen dalam air. Dalam air tang tercemar teruk, populasi Tubifex dalam 20,000 individu/kaki persegi, dan dalam air yang tidak tercemar, Tubifexi mungkin tidak didapati langsung.



Eutrofikasi Air
Eutrofikasi merupakan pengkayaan bahan organik atau nutrien dalam tasik dan lain-lain dan menampung pertumbuhan yang banyak. Pelepasan nitrogen dan fosforus ke dalam air dalam kuantiti yang tinggi adalah salah satu masalah besar dalam pembuangan sisa kerana pertambahan nitrogen dan fosforus mempercepatkan proses penuaan tasik. Mikroorganisma biasanya terkawal kerana kekurangan fosforus. Apabila berlaku pertambahan kandungan fosforus dalam air, ia digunakan serta merta menyebabkan kadar pembiakan organisma yang tinggi. Fosforus adalah faktor penyebab dan nitrogen menjadi faktor penghad dan organisma seperti alga biru-hijau mengambil alih daripada plankton kerana alga tersebut bebas daripada penghad nitrogen. Ledakan populasi satu atau lebih spesies alga dipanggil blum alga ( blooms ). Satu kesan merbahaya kepada manusia adalah nitrat ditukar menjadi nitrit di dalam saluran penghadaman oleh bakteria tertentu. Nitrit bertindak dengan hemoglobin membentuk “methemaglobin” yang tidak akan mengambil oksigen menyebabkan seseorang itu sesak pernafasan dan kelemasan dan keadaan ini lebih teruk pada bayi dan kanak-kanak.

Pelepasan buangan industri dan domestik merupakan komponen utama bahan organik manakala pembukaan tanah secara besar-besaran, pembangunan yang tidak terkawal, kegiatan pembalakan dan perlombongan di kawasan tadahan mengakibatkan masalah pemendapan dan kelodakan. Sebagai contoh, pembalakan di Hutan Ulu Muda ; meliputi 123 000 ha kawasan Hutan Tadahan Air termasuk Ulu Muda, Chebar Besar, Padang Terap, Pedu Bukit Saiong dan Bukit Keramat menimbulkan kebimbangan besar bukan sahaja kepada berpuluh NGO alam sekitar, kepenggunaan, hak asasi manusia dan sebagainya juga kumpulan masyarakat petani dan nelayan juga masyarakat awam dari pelbagai latarbelakang.




















Hutan tadahan air ini antara lain membekalkan air kepada sumber air utama di negeri Kedah iaitu empangan Muda, Pedu dan Ahning dan Sungai Muda dan Sungai Kedah. Kawasan tadahan air ini menjadi pergantungan kepada sumber air kepada 96 000 ha kawasan tanaman padi yang melibatkan 63 000 keluaraga petani, sumber air kepada pengguna air di Kedah, Perlis dan Pulau Pinang dan kepada masyarakat Industri terutamanya di Pulau Pinang dan Kulim dan tidak kurang juga fungsi hutan tadahan air tersebut sebagai habitat hidupan semulajadi yang dilihatkan sebagai satu kawasan Mega Biodiversiti yang harus dipelihara.

Pencemaran kumbahan terutamanya dari buangan domestik dan haiwan, seperti yang ditunjukkan oleh faecal coliform memberi kesan besar terhadap pencemaran organik di kawasan air daratan, dan ini telah didapati di Pahang, Perak, Pulau Pinang dan Sarawak. Di samping itu, di beberapa muara sungai di negeri Johor, Kedah, Kelantan, Perak, Pulau Pinang, Selangor dan Terengganu juga tercemar. Kumbahan telah meningkat daripada yang menyamai 6.28 juta penduduk kepada yang menyamai 13 juta penduduk.

Kumbahan terus merupakan punca utama pencemaran organik memandangkan ianya tiga kali ganda melebihi jumlah beban pencemaran daripada industri dan buangan haiwan.
Ini adalah disebabkan oleh kepadatan penduduk yang tinggi, pelupusan najis manusia yang tidak teratur di kawasan setinggan, tahap pembandaran yang meningkat, kawasan penempatan padat yang banyak di sepanjang pantai dan kemudahan yang tidak mencukupi untuk pengolahan kumbahan. Di samping itu, tahap pencemaran oleh pepejal terampai terus berlaku akibat daripada aktiviti-aktiviti pembangunan tanah yang berleluasa di kawasan-kawasan berhampiran dan pedalaman.

Satu kajian ke atas sistem pengolahan dan pelupusan buangan berbahaya telah menunjukkan tidak kurang daripada 380,000 m3 buangan beracun dan berbahaya daripada kira-kira 1,000 punca dikeluarkan setiap tahun. Punca-punca industri yang menyebabkan pencemaran air terus tertumpu di Pantai Barat Semenanjung Malaysia dengan Johor, Pulau Pinang dan Selangor mencatatkan bilangan hampir 50 peratus. Industri utama yang menyebabkan pencemaran tersebut ialah tekstil, getah, kertas, makanan dan minuman. Industri minyak sawit mentah dan industri pemerosesan getah asli turut terlibat dalam pelepasan beban organik.

Masalah pencemaran daripada haiwan ternakan masih lagi belum dapat diselesaikan. Beberapa negeri masih belum lagi menggubal enakmen yang diperlukan untuk mengawal dan menguatkuasakan kawalan kebersihan ke atas buangan haiwan ternakan, sementara beberapa negeri yang mempunyai undang-undang berkenaan masih belum lagi menguatkuasakannya dengan berkesan. Konsep Kawasan Ternakan Khinzir yang terkandung di dalam Dasar Pertanian Negara masih belum dilaksanakan sepenuhnya. Kawalan dan kelolaan ternakan khinzir adalah perlu memandangkan industri tersebut telah menimbulkan masalah alam sekitar yang ketara terutamanya di Negeri Sembilan dan Pulau Pinang. Di Negeri Sembilan, industri ini telah memberi kesan ke atas punca air di Sungai Linggi yang memerlukan pengolahan biologi dan kimia yang mahal sebelum airnya dapat digunakan untuk tujuan domestik. Sungai yang tercemar oleh buangan haiwan ternakan telah memberi kesan ke atas pantai dan perairannya yang mana telah menggugat Port Dickson sebagai destinasi tarikan pelancong yang terkenal. Di samping itu, pantai-pantai di beberapa kawasan di Pulau Pinang telah bertambah buruk, dan menjejaskan mutu kebersihan hasil akuakultur.

Pencemaran air tasik dan air bawah tanah juga berlaku. Pencemaran yang disebabkan oleh buangan industri yang ditanam dalam tanah serta baja kimia, racun serangga dan racun rumpai dari bidang pertanian. Penggunaan bahan kimia yang tidak terkawal telah mengurangkan dengan banyaknya ikan air tawar di beberapa kawasan. Sebagai contoh, Tasik Chini di negeri Pahang yang dibangunkan sebagai destinasi pelancongan, dan juga oleh sebab penerokaan kawasan sekitar tasik untuk sektor pertanian, di mana baja dibawa ke tasik oleh air hujan, menyebabkan tumbuhan akuatik seperti tumbuhan terapung dan tumbuhan tenggelam bertumbuh subur di kawasan tasik itu. Pembangunan berterusan tanpa kawalan berkemungkinan akan menyebabkan pencemaran pada ekosistem tasik ini.

Pencemaran laut berlaku oleh pembuangan kotoran daripada punca daratan ke laut, dan juga pembuangan dan limpahan minyak dan sisa berbahaya daripada kapal. Di samping itu, tumpahan minyak dari pelantar telah dilaporkan lebih banyak berlaku. Walaubagaimanapun, kebanyakan tumpahan minyak yang berlaku di kawasan pelabuhan telah dapat dibersihkan di mana kos pembersihannya telah dapat dipungut daripada pihak-pihak yang berkenaan.

Bagi memastikan rakyat terus menikmati taraf kehidupan yang berunsur lestari, di mana tahap kesihatan kebangsaan tidak menjejaskan pembangunan dan kemajuan negara yang berterusan, kualiti air yang digunakan oleh rakyat jelata perlulah memenuhi satu piawaian yang standard. Kualiti air dinilai dengan menggunakan parameter berikut, iaitu :
i. Keperluan Oksigen Biokimia (BOD)
ii. Keperluan Oksigen Kimia (COD)
iii. Nitrogen Ammoniakal (NH3N)
iv. Pepejal Terampai (SS)
v. Nilai pH dan (pH)
vi. Oksigen Terlarut (DO)
Di samping itu, parameter lain seperti logam berat dan bakteria perlu diambilkira kerana air paip yang dibekalkan mungkin dikontaminasikan dengan kuprum, zink dan plumbum yang melebihi kepekatan maksimum yang dibenarkan mengikut Akta Pemakanan Malaysia 1985. Perlu diingatkan air paip kegunaan domestik boleh juga dikantaminasikan kerana tangki yang kotor dan berkarat.

3 Pencemaran Air : Bahan Pencemar dan Kesan-kesannya
Pencemaran air adalah salah satu penyebab penyakit kronik. Akibat meminum air yang tercemar, manusia akan dijangkit penyakit menular, penyakit ginjal, artritis, sakit kepala, tekanan darah tinggi, penyakit kulit, kanser, gangguan sistem saraf, penyakit hati, jangkitan sistem penghadaman, penyakit batu karang, batu dalam hempedu dan sebagainya. Lebih dari 70% tubuh manusia terdiri dari air. Selain Oksigen, air mempunyai peranan yang sangat penting dalam kehidupan kita. Air diperlukankan oleh semua organ dalam tubuh agar dapat berfungsi dengan sempurna seperti :
i. Proses pembuangan racun / toxin
ii. Pelicin bagi sendi-sendi
iii. Membantu proses pencernaan
iv. Menstabilkan suhu tubuh
v. Metabolisma tubuh
Berikut menunjukkan jadual berkenaan dengan warna mendapan air yang tercemar bersama dengan bahan pencemar serta kesan-kesannya terhadap kesihatan.



































4 Pencemaran Sungai
Pencemaran sungai-sungai di kawasan bandar dan luar bandar di Malaysia merupakan satu masalah alam sekitar yang bertambah serius dan sehingga sekarang masih tiada lagi suatu kaedah penyelesaian yang benar-benar efektif untuk menangani masalah ini.
Mengikut kajian hidrologi ada tiga klasifikasi pencemaran air berlaku iaitu:
Pencemaran fizikal (tidak larut dalam air seperti sampah sarap daripada logam, kertas, kaca dan kelodak)
Pencemaran biologi (seperti najis binatang menyebabkan kemunculan bakteria seperti Escherichia coli atau E. Coli, cacing nematod dan mikrob lain).
· Pencemaran kimia (bahan kimia terlarut daripada pencemar fizikal dan biologi serta logam berat dikelaskan sebagai pencemar kimia ).

Di Malaysia, punca utama pencemaran sungai berlaku disebabkan oleh kelodak dan sisa kumbahan, di samping bahan lain seperti najis binatang, sampah sarap dan logam berat seperti arsenik, kadmium raksa dan plumbum. Komposisi bahan berkenaan didapati melebihi paras yang ditetapkan oleh Piawaian Kualiti air Kebangsaan Interim Kelas II. Najis binatang menyebabkan kemunculan bakteria seperti Escherichia coli, cacing nematod dan mikrob lain dan dikenalpasti penyebab penyakit berbahaya seperti hepatitis, demam kepialu, taun, disentri, gatal kulit, kusta dan penyakit paru.

Selain itu, pembangunan di negara ini dan proses urbanisasi telah membawa kepada perubahan penggunaan tanah bagi sesuatu kawasan bagi menampung keperluan kegiatan ekonomi serta penyediaan kemudahan sosial. Akibat perubahan guna tanah yang berlaku telah mendedahkan sungai kepada pelbagai masalah yang tidak mampu ditanggung oleh sungai, yang secara langsung menyebabkan perubahan sistem sungai bukan sahaja dari segi kualiti tetapi juga kuantiti. Keadaan ini dapat dilihat berdasarkan kepada masalah yang berlaku akibat perubahan yang berlaku.

Seperti yang diketahui, sumber air mentah di negara kita kebanyakannya diperoleh terus dari sungai utama dan empangan yang dibina untuk menyimpan air. Namun, kualiti air sungai di Malaysia adalah dalam keadaan yang semakin merosot akibat daripada pencemaran alam sekitar. Kualiti air[1] adalah dianggapkan bersih untuk kehidupan biologi sekiranya paras ukuran BOD adalah 3 miligram seliter (mg/liter), kandungan pepejal terampai tidak lebih daripada 50 mg/liter dan kandungan ammonia-nitrogen tidak melebihi 0.3 mg/liter.

Kualiti Air Semakin Merosot
Tidak ramai di antara kalangan kita yang mengambil berat tentang makna sebenar kualiti bekalan air di seluruh negara yang semakin merosot kerana pencemaran berikutan kegiatan pembuangan sisa sampah dalam sistem saliran. Sepatutnya, kita sebagai pengguna merasa bimbang tentang isu ini Kita meyedari semakin hebat dan pesatnya pembangunan serta pertumbuhan penduduk, semakin buruk pula pencemaran sumber bekalan air utama khususnya sungai yang berlaku. Kualiti air sungai di negara kita secara keseluruhannya menurun.

Pencemaran Sungai Kian Kritikal
Berdasarkan statistik[2], sehingga 2005 sebanyak 13 buah sungai di negara ini didapati mengalami pencemaran teruk manakala 75 buah lagi tercemar sederhana manakala 32 buah lagi masih bersih. Antara negeri yang mengalami pencemaran sungai paling tinggi adalah Johor, Selangor dan Pulau Pinang. Statistik ini menunjukkan bilangan sungai yang tidak tercemar mengalami kemerosotan berbanding dengan statistik[3] pada Tahun 2000, di mana 12 buah sungai yang tercemar teruk, 34 buah sungai tercemar sederhana dan 74 buah sungai bersih ( Jadual 1[4]).

Sungai yang tercemar teruk ialah Sungai Dondang, Sungai Juru dan Jejawi di Pulau Pinang, Sungai Kempas, Sungai Tukang Batu, Sungai Rembah, Sungai Benut dan Sungai Pasir Gudang di Johor, Sungai Sepang, Sungai Klang dan Sungai Buloh di Selangor, Sungai Batu di Perak, Sungai Miri/Lutongdi Sarawak dan Sungai Jimah di Negeri Sembilan. Sementara sungai Sepang, Sungai Klang, Sungai Buloh, Sungai Selangor dan Sungai Golok adalah sungai-sungai yang teruk tercemar oleh kumbahan. Sungai Samit dan Sungai Tuaran di Sabah (yang tertinggi), Sungai Sedili Besar, Sungai Pahang dan Sungai Kempas didapati mengandungi kandungan logam raksa, kadmium, tembaga, plumbum serta zink yang melebihi standard yang dibenarkan.















Nota Kaki
[1] Laporan Rancangan Malaysia Ke-6, Bab 15 : Alam Sekitar, para 15.06
[2] Laporan Rancangan Malaysia Ke-8 ( 2001-2005) Bab 19 para 19.05
[3] Water Quality Management in Malaysia - Dr Zulkifli Abdul Rahman, JAS, 2000
[4] Water Quality Management in Malaysia - Dr Zulkifli Abdul Rahman, JAS, 2000




Laporan juga menyatakan bahawa 70 peratus masalah pencemaran sungai disebabkan oleh kumbahan dan pembuangan sampah. Selain itu, kelodak daripada hakisan yang juga sebahagian besarnya disebabkan oleh aktiviti penerokaan hutan serta pelepasan sisa oleh industri juga menjadi penyumbang utama masalah pencemaran ini.
















Pengaruh Taburan Tenaga Suria Terhadap Kehidupan Manusia
Pengaruh taburan tenaga suria di permukaan bumi terhadap kehidupan manusia.

Taburan tenaga suria mempunyai pengaruh yang besar terhadap kehidupan manusia. Dalam bidang pertanian, tenaga suria sangat penting untuk proses tumbesaran tanaman. Ini kerana tumbuhan hijau memerlukan cahaya matahari dalam proses fotosintesis untuk membuat makanan. Di kawasan yang menerima banyak pancaran matahari sepanjang tahun seperti di kawasan tropika lembap, pelbagai jenis tanaman tropika dapat ditanam seperti getah, kelapa sawit, koko, teh dan sebagainya. Hasil tanaman ini merupakan sumber eksport yang penting bagi negara-negara tertentu dan membuka banyak peluang perkerjaan kepada penduduk seterusnya memperkembangkan lagi industri hiliran yang berkaitan. Tenaga suria juga diperlukan dalam pelbagai aktiviti pertanian seperti proses pengeringan, aktiviti pembajakan, aktiviti meracun dan penanaman. Di kawasan tropika lembap, aktiviti-aktiviti seperti ini dapat dijalankan sepanjang tahun. Sebaliknya di kawasan yang tidak menerima pancaran matahari sepanjang tahun seperti negara-negara yang berada di sekitar garis lintang sederhana dan tinggi, tempoh penerimaan bahangan suria adalah terhad, iaitu antara tiga hingga lima bulan sahaja menyebabkan pertanian terpaksa diusahakan dengan menggunakan teknik rumah kaca. Pertanian secara terbuka tertumpu kepada jenis pertanian jangka pendek sahaja seperti penamanan sayur-sayuran. Penanaman tanaman hawa sederhana giat dimajukan seperti gandum dan buah-buahan hawa sederhana. Namun kegiatan pertanian hanya dapat dijalankan pada musim bunga dan musim panas sahaja kerana pada musim sejuk kebanyakan kawasan penanaman dilitupi salji.
Selain daripada kegiatan pertanian, taburan tenaga suria juga penting dalam aktiviti perikanan. Tenaga suria amat penting dalam menentukan pertumbuhan dan pembiakan plankton. Bekalan plankton yang mencukupi akan menggalakkan pertambahan pelbagai hidupan ekosistem laut seperti pembiakan dan pertambahan pelbagai jenis ikan. Di kawasan tropika yang menerima pancaran matahari sepanjang tahun akan menggalakkan pertumbuhan plankton seterusnya menggalakkan pembiakan pelbagai jenis ikan. Keadaan ini menyebabkan kegiatan perikanan dapat dilakukan sepanjang tahun. Di kawasan yang tidak menerima pancaran matahari sepanjang tahun seperti kawasan bermusim, pembiakan plankton adalah terhad pada musim bunga dan musim panas sahaja. Tambahan pula air laut menjadi sejuk dan kebanyakan kawasan, air laut mengalami pembekuan pada musim sejuk. Fenomena ini tidak menggalakkan aktiviti perikanan dijalankan.
Taburan tenaga suria juga mempengaruhi kegiatan penternakan dijalankan. Kawasan tropika yang bersuhu panas dan menerima hujan yang lebat sepanjang tahun menggalakkan pertumbuhan padang rumput. Hal ini membolehkan kegiatan penternakan kambing dan lembu secara terbuka dapat dijalankan pada sepanjang tahun. Sebaliknya, di kawasan bermusim, kebanyakan ternakan dijalankan secara intensif, iaitu dijalankan dalam kandang bagi mengelakkan binatang ternakan mati kesejukan. Di samping itu, di Amerika Syarikat, ternakan dipindahkan mengikut tiupan angin Chinook terutama di kawasan Banjaran Rocky. Di sebelah kawasan yang menghadap angin, lazimnya berkeadaan sejuk tetapi di kawasan lindungan angin keadaannya lebih panas. Oleh itu, pengembala membawa ternakan ke kawasan yang beriklim lebih panas. Di sesetengah kawasan pula, kegiatan penternakan terbuka hanya boleh dilakukan pada musim bunga dan musim panas. Apabila tiba musim sejuk, binatang ternakan dikurung di dalam kandang dan makanan perlu disediakan.
Taburan tenaga matahari juga mempengaruhi kehidupan manusia dari segi aktiviti pelancongan. Kawasan tropika lembap yang berkeadaan panas sepanjang tahun menjadi destinasi para pelancong terutama dari negara-negara yang mengalami musim sejuk. Mereka gemar mandi di laut dan berjemur di pinggir pantai yang berpasir. Di negara yang bermusim, aktiviti pelancongan terjejas menyebabkan lebih ramai pelancong ke kawasan beriklim tropika dan juga iklim Mediterranean. Bagaimanapun, aktiviti pelancongan sukan salji meningkat di kawasan iklim sederhana dunia. Salji yang tebal akibat kekurangan bahangan suria menjadikan kawasan-kawasan pergunungan amat sesuai untuk aktiviti sukan bermain luncur ais dan sebagainya. Aktiviti di pantai tidak dapat dilakukan terutama pada musim sejuk. Ini kerana suhu yang rendah bukan sahaja menghalang aktiviti bahkan membahayakan nyawa.
Taburan tenaga suria juga memainkan peranan yang sangat penting dalam mempengaruhi kegiatan pembalakan. Intensiti tenaga suria yang tinggi di kawasan tropika lembap menggalakkan pertumbuhan pelbagai jenis spesies kayu keras seperti jati, keruing, merbau, jelutong dan sebagainya. Ini menjadikan negara-negara beriklim tropika menjadi pengeksport utama kayu keras dunia seperti Myanmar, Thailand, Indonesia dan lain-lain lagi. Namun begitu pada musim hujan, kegiatan pembalakan menghalang kerja-kerja memunggah kayu balak kerana jalan berlumpur. Di negara-negara beriklim sederhana seperti Scadinavia, Finland dan sebagainya, keadaan yang sejuk dan bersalji memungkinkan perusahaan pembalakan dijalankan dengan lebih giat. Keadaan ini berlaku kerana balak-balak mudah dibawa keluar dengan menariknya di atas kawasan berais atau bersalji.
Kehidupan harian manusia juga dipengaruhi oleh taburan tenaga suria dari segi tempat tinggal, jenis pakaian, aktiviti rekreasi dan sebagainya. Di kawasan tropika, aktiviti sosial seperti sukan boleh dijalankan pada sepanjang tahun, manakala di kawasan bermusim aktiviti berkenaan terhad pada musim panas. Dari segi pakaian pula, penduduk di kawasan tropika perlu menggunakan pakaian nipis daripada kain kapas atau nilon pada sepanjang tahun, manakala penduduk di kawasan bermusim memilih pakaian mengikut musim, iaitu pakaian tebal pada musim sejuk dan pakaian nipis pada musim panas.


KESAN BAHANGAN SURIA TERHADAP LULUHAWA



Bahangan suria banyak memberi kesan kepada luluhawa khasnya luluhawa fizikal. Ini kerana kebanyakan proses luluhawa fizikal yang berlaku mendapat pengaruh daripada bahangan pensuriaan. Contohnya proses kembang kecut, penghabluran garam serta proses pembasahan.

Proses kembang kecut dalam luluhawa fizikal giat berlaku di kawasan gurun yang mengalami iklim panas dan kering. Akibat ketiadaan tompokkan awan dan tumbuhan yang melindungi bumi, cahaya matahari dapat di pancarkan terus ke muka bumi. Keadaan itu tadi kemudiannya menyebabkan batuan mengalami pengembangan dan pengecutan pada malam hari ekoran penurunan suhu yang cepat. Proses kembang kecut ini akhirnya menyebabkan batuan pecah dalam pelbagai cara iaitu pengelupasan, serpihan dan relaian bijian.

Selain itu,proses penghabluran garam yang berlaku dalam kejadian luluhawa yang adalah kesan pengaruh bahangan suria juga. Buktinya proses ini juga giat di kawasan gurun yang panas.Ini kerana kadar sejatan yang tinggi kesan daripada bahangan suria boleh menyebabkan air di bawah tanah tertarik ke permukaan lalu tersejat.

Di samping itu, proses pembasahan dan pengeringan yang berlaku di kawasan yang mengalami kemarau dan lembab yang nyata adalah kesan daripada bahangan suria juga. Ini kerana batuan yang terkena bahangan suria atau suhu yang tinggi semasa musim kemarau akan mengalami pengeringan lalu mengecut dan kemudiannya membentuk tegasan pada struktur batuan tadi.

Tema Sistem Bumi
Kesan Bahangan Suria Terhadap Hakisan
KESAN BAHANGAN SURIA TERHADAP HAKISAN
Hakisan bermaksud proses penghausan atau pengukiran permukaan bumi oleh agen-agen yang bergerak seperti air mengalir, titisan hujan, angin, glasier dan ombak. Hakisan berlaku dengan adanya tenaga kinetik dan bahan yang dibawa oleh agen yang bergerak seperti pasir, kelikir, batu tongkol dan lain-lain yang berfungsi sebagai alat penghakis. Kesan-kesan hakisan ialah sesuatu permukaan bumi mengalami penghausan, kelaran tergondol dan perendahan.
Kewujudan agen-agen bergerak seperti air mengalir, titisan hujan, angin, glasier dan ombak berpunca daripada satu sumber tenaga utama iaitu matahari. Kewujudan hujan yang menjadi punca kepada pembentukan sungai bermula daripada proses sejatan yang berlaku apabila matahari memanaskan permukaan bumi, laut, tasik, tumbuh-tumbuhan dan sebagainya. Lanjutan daripada proses sejatan, wap-wap air yang naik ke atmosfera akan mengalami proses pemeluwapan sebelum terbentuknya awan dan kerpasan. Kerpasan yang turun akan membentuk hujan atau salji yang menjadi punca kepada pembentukan sungai dan penghasilan glasier. Pengaliran sungai dan pergerakan glasier menuruni sesuatu cerun akan menghasilkan pelbagai bentuk muka bumi hakisan.
Bahangan suria juga bertanggungjawab terhadap pembentukan perbezaan tekanan udara di permukaan bumi. Kawasan yang menerima lebih banyak bahangan suria akan menjadi kawasan tekanan rendah kerana udaranya menjadi lebih ringan manakala kawasan yang lebih sejuk akan menjadi kawasan tekanan tinggi. Udara akan bergerak dari kawasan tekanan tinggi (kawasan sejuk) ke kawasan tekanan rendah (kawasan panas). Pergerakan udara ini akan mewujudkan pergerakan angin. Angin pula merupakan satu agen hakisan yang penting terutamanya di kawasan gurun. Angin juga menjadi punca kepada pembentukan ombak yang merupakan agen hakisan yang paling dominan di kawasan pinggir pantai.
Jelaslah bahawa bahangan suria merupakan tenaga penggerak utama kepada semua proses hakisan. Bermula daripada hakisan di permukaan seperti hakisan percikan dan hakisan lembaran (hakisan meluas) semasa hujan turun, hakisan air mengalir terutamanya hakisan di lembangan sungai, hakisan ombak di pinggir pantai, hakisan glasier di kawasan tanah tinggi terglasier dan hakisan angin di gurun.
Pelbagai bentuk muka bumi hakisan telah dihasilkan akibat kewujudan agen-agen hakisan di atas. Hakisan percikan dan hakisan meluas telah menghasilkan lekukan-lekukan dan kelaran-kelaran di permukaan bumi di kawasan tadahan hingga terbentuknya alur-alur sementara seperti galir dan galur. Alur-alur kekal seperti anak-anak sungai, cawangan-cawangan dan sungai-sungai utama. Di alur-alur sungai pula pelbagai bentuk muka bumi hasil hakisan terbentuk seperti lurah bentuk V, lubuk, jeram dan air terjun.

Pembentukan ombak juga tidak kurang pentingnya dalam penghasilan pelbagai bentuk muka bumi hakisan terutamanya di pinggir laut. Antaranya penghasilan bentuk muka bumi seperti tebing tinggi, pelantar hakisan ombak, tanjung dan teluk, gua laut, geo, gerbang laut, batu tunggul dan tunggul sisa. Di gurun, angin menghasilkan pelbagai bentuk muka bumi hakisan seperti lekukan layangan angin dan oasis, pembentukan batu tenggek dan gerbang batu, zeugen dan yardang, serta pembentukan ventifact dan drikenter. Glasier pula menghasilkan pelbagai bentuk muka bumi hakisan yang menarik seperti puncak piramid, kori dan rabung aret, lurah gantung dan lurah bentuk U.


Peranan Tenaga Suria Terhadap Haiwan

Cahaya matahari ialah sumber tenaga yang utama bagi bumi kita. Sumber tenaga ini boleh diubah dari satu bentuk kepada satu bentuk yang lain dan menjadi pelbagai sumber tenaga yang diperlukan oleh kehidupan dalam bumi. Cahaya matahari membekalkan sumber tenaga yang mencukupi untuk kehidupan tumbuh-tumbuhan dan haiwan.

Tenaga suria boleh disimpan dalam pelbagai bentuk. Ia membekalkan tenaga kepada pelbagai benda hidup di dalam bumi dan membolehkan segala hidupan dapat hidup di atas bumi kita. Bermula daripada proses fotosintesis, tumbuh-tumbuhan menukarkan tenaga suria kepada glukosa. Tenaga ini akan masuk ke dalam rantaian makanan apabila haiwan herbivor memakan tumbuh-tumbuhan. Haiwan karnivor pula akan memakan haiwan herbivor. Tenaga ini akan seterusnya mengalir berterusan mengikut aras trofik sesuatu rantaian makanan.

Tenaga suria juga membekalkan cahaya dan haba yang mencukupi untuk pembiakan haiwan. Haba diperlukan dalam proses pembiakan. Terdapat haiwan seperti burung, reptilia dan amfibia memerlukan haba yang mencukupi untuk menetaskan telurnya. Pembentukan musim oleh peredaran matahari akan memberi peluang kepada haiwan tertentu untuk proses mengawan. Ada juga haiwan akan menyesuaikan proses pembiakan mengikut musim. Pada musim sejuk, haiwan mengawan dan akan membiak pada musim bunga dan musim panas terutamanya di kawasan sejuk dan sederhana dunia. Contohnya proses pembiakan beruang kutub, musang, rusa dan haiwan-haiwan di kawasan kutub mempunyai musim pembiakan yang hampir sama.

Tenaga membentuk peredaran musim sangat mempengaruhi kehidupan haiwan. Perubahan musim tentunya memberi kesan kepada habitat haiwan yang tinggal di sesuatu kawasan yang berubah musim. Pertamanya apabila berlaku musim sejuk, haiwan lazimnya akan berpindah ke kawasan baru atau berhijrah ke kawasan yang lebih panas. Sebagai contoh, burung layang-layang akan berpindah ke kawasan Asia Tenggara dari Negara China apabila tibanya musim sejuk di Negara berkenaan. Oleh itu, dalam bulan-bulan musim sejuk di Hemisfera Utara, terdapat banyak burung layang-layang di Malaysia.

Perpindahan haiwan juga berlaku untuk mencari makanan. Kawasan-kawasan yang mengalami musim sejuk, lebih sukar untuk memperolehi makanan kerana permukaan bumi dilitupi salji. Oleh itu, haiwan terpaksa berhijrah ke kawasan yang lebih panas yang menjamin makanan yang mencukupi. Kebanyakan haiwan dapat mencari makanan mengikut musim. Pada musim bunga dan musim panas, Banyak tumbuhan yang mulai tumbuh. Tumbuhan akan membekalkan makanan kepada haiwan.

Sesetengah haiwan yang tidak memperolehi cahaya suria yang mencukupi akan berhibernasi untuk memperolehi tenaga. Misalnya hidupan di dasar kolam yang dalam akan mengurangkan pergerakannya untuk mengelakkan kehilangan tenaga.


Rajah di bawah menunjukkan komponen-komponen biotik yang penting bagi sesebuah ekosistem.
Berdasarkan rajah di bawah, jawab soalan-soalan yang berikut:

(a) Tunjukkan aras-aras trofik yang wujud dalam ekosistem di atas ini. (10 markah)

(b) Berdasarkan kepada sesebuah ekosistem yang telah anda kaji, huraikan langkah-langkah yang boleh diambil bagi mengekalkan keseimbangan ekosistem tersebut. (15 markah)
Posted by smkrantaupanjang at 10:28 PM 0 comments Links to this post
Ekosistem daratan dan lautan
EKOSISTEM DARATAN

Di dalam dunia ini terdapat pelbagai haiwan, tumbuhan dan mikroorganisma yang hidup di dalam alam sekitar yang tertentu. Haiwan, tumbuhan dan miroorganisma yang terdapat dalam ekosistem dataran seperti hutan dan kawasan padang rumput, kawasan pertanian merupakan komuniti biotik. Dalam ekositem daratan, komuniti seperti tumbuhan yang kecil seperti algae dan berupa pokok besar, haiwan yang terdiri daripada mamalia, reptilia, amfibia, burung, serta komuniti mikroorganisma iaitu bakteria, fungi dan protozoa adalah komponen biotik. Semua komuniti biotik yang terdapat di dalam sesuatu kawasan daratan kebanyakannya ditentukan oleh faktor abiotik yang terdiri daripada tenaga matahari, kuantiti air, suhu, tanah dan bentuk muka bumi kawasan persekitarannya.
Keadaan abiotik ini membolehkan jenis komuniti biotik tertentu dapat hidup di dalam kawasan tertentu. Contohnya jika kawasan kekurangan air, kebanyakan pokok-pokok besar tidak sesuai tumbuh, tetapi dapat menampung pokok seperti kaktus yang tidak perlukan banyak air. Dalam ekosistem daratan komuniti biotik seperti haiwan dan tumbuhan hidup di dalam keadaan abiotik yang berlainan seperti hutan dan padang rumput membentuk sistem hidupan yang saling berkaitan.
Dalam proses ekosistem terdapat aliran tenaga antara komponennya. Terdapat input dan bahan yang digunakan untuk tumbuhan dan haiwan untuk hidup. Bahan dan tenaga juga dieksport keluar dari ekosistemnya. Contohnya dalam ekosistem hutan, tumbuh-tumbuhan menerima tenaga cahaya matahari dan melalui proses fotosintesis menggunakan tenaga bersama dengan karbon dioksida dari udara dan air dan larutan galian dari tanah untuk membentuk makanan. Tumbuh-tumbuhan menjadi sumber tenaga / makanan yang asas kepada komponen biotik yang lain.
Oleh itu tumbuh-tumbuhan merupakan pengeluar utama yang membekalkan makanan / tenaga kepada haiwan dan juga tumbuhan lain seperti tumbuhan parasit yang hidaup dalam hutan. Hidupan dari jenis haiwan yang menggunakan tumbuhan sebagai makanannya yang utama adalah pengguna primer atau herbivor. Haiwan yang memakan haiwan lain atau yang menjadikan daging makanan utama adalah pengguna sekunder dan tertier atau dikenali sebagai karnivor. Manusia adalah pengguna yang dikenali sebagai Omnivor kerana menjadikan sumber dari kedua-duanya iaitu tumbuhan dan haiwan sebagai makanannya. Haiwan dan tumbuhan yang mati dan reput dimakan oleh pengurai yang menghasilkan humus yang kaya dengan mineral yang dapat digunakan semula oleh tumbuhan yang hidup untuk membesar.
Tumbuhan juga berfungsi dalam ekosistem hutan sebagai pengimbang kandungan oksigen dan karbon dioksida dalam udara. Tumbuhan dalam hutan yang tebal banyak menggunakan karbon dioksida dan membebaskan oksigen melalui proses fotosintesis. Sebaliknya dalam proses respirasi tumbuhan dan haiwan, proses pereputan, pembakaran banyak menggunakan oksigen dan mengeluarkan karbon dioksida. Ini berlaku satu kitaran dalam bahan nutrien.
Pokok yang mempunyai silara dan daun-daun yang lebat dalam hutan sering menghalang cahaya matahari terus sampai ke permukaan lantai hutan. Ini membolehkan permukaan tanah dalam hutan berkeadaan lembap dan sejuk. Keadaan ini pula akan menggalakkan hidupan mikroorganisma hidup di atasnya bagi menguraikan bahan organik dari sisa tumbuhan dan haiwan yang mati membentuk humus.
Seluruh ekosistem berkecenderungan untuk mencapai keseimbangan antara proses dan kegiatan yang berlaku di dalam persekitarannya. Oleh itu dalam hutan semula jadi “ self sustainable ” akan tercapai dan ekosistem akan kekal selama-lamanya jika tidak terganggu.

EKOSISTEM AKUATIK
Dalam ekosistem akuatik, komponen abiotik ialah tenaga suria, air, tanah, larutan mineral, suhu air dan kemasinan atau keasidan air. Komponen biotik pula terdiri daripada tumbuhan hijau, fitoplankton, zooplankton, ikan kecil, ikan besar, labi-labi, bakteia, kulat dan lain-lain.
Di kawasan pinggir pantai terdapat tumbuhan hijau seperti rumpai, pokok bakau dan lain-lain. Kawasan air laut yang lebih dalam, terdapat fitoplankton yang berupa organisma yang mempunyai klorofil. Tumbuhan hijau ini menjadi pengeluar dalam ekosistem akuatik. Zooplankton adalah pengguna primer yang akan memakan fitoplankton. Zooplankton pula menjadi makanan kepada ikan-ikan kecil, udang, ketam dan lain-lain. Ikan besar dan labi-labi pula menjadikan ikan- ikan kecil sebagai makanannya. Pengurai yang terdiri daripada kulat dan bakteria akan menguraikan organisma-organisma dalam ekosistem akuatik yang telah mati dan membekalkan mineral di dalam air laut.
Begitu juga dalam ekosistem daratan, ekosistem akuatik akan mencapai keseimbangan dan “ self sustainable ” jika tidak ada apa-apa gangguan yang besar.


STRUKTUR BIOTIK
Komponen biotik ialah benda-benda hidup dalam ekosistem dan ianya terdiri daripada tiga komponen yang utama iaitu pengeluar, pengguna dan pengurai.
Komponen Pengeluar ditakrifkan sebagai organisma autotrof. Ia terdiri daripada tumbuhan hijau yang mensintesiskan bahan makanan organik melalui proses fotosintesis. Tumbuhan hijau menggunakan tenaga matahari dari cahaya matahari dan menukarkan karbon dioksida serta larutan galian / mineral dari tanah yang membentuk gula/ glukos dan mengeluarkan oksigen ke udara sebagai bahan sampingan. Bahan gula / glukos kemudian ditukarkan menjadi bahan organik yang lebih kompleks untuk menjadi bahan asas bagi tumbuhan membesar. Proses ini berlaku dengan menggunakan bahan mineral seperti nitrogen, kalium, fosforus, sufur yang diserapkan daripada tanah. Dengan proses fotosintesis, autotrof menghasilkan makanan untuk terus membesar dan tumbuh dengan subur.
Komponen pengguna pula ditakrifkan sebagai organisma heterotrof yang makan organisma lain. Ia terdiri daripada jenis haiwan yang berlainan sebagai pengguna primer, pengguna sekunder dan pengguna tertier. Organisma ini juga dikenali sebagai herbivor, karnivor dan omnivor.
Herbivor ialah haiwan yang memakan tumbuh-tumbuhan. Makanan yang dihasilkan oleh tumbuh-tumbuhan disimpan dalam daun, batang, akar dan sebagainya dimakan oleh herbivor untuk memperolehi tenaga untuk kehidupan dan pembesarannya. Contoh herbivor kecil seperti beluncas ( ulat ), belalang dan herbivor besar arnab, kambing, biri-biri dan lembu.
Karnivor adalah haiwan yang memakan daging sebagai makanan utamanya. Contohnya harimau dan singa yang memakan kambing, lembu adalah karnivor yang besar. Kanivor yang kecil pula contohnya seperti burung, katak yang memakan serangga dan belalang.
Omnivor pula ialah kumpulan biotik/hidupan yang memakan tumbuhan dan haiwan. Contohnya seperti manusia.
Komponen pengurai pula ialah organisma yang terdapat dalam tanah yang dapat menguraikan bahan organik iaitu daripada sisa tumbuhan dan haiwan yang telah mati serta bahan kumuh daripada organisma tertentu. Pengurai akan menukarkan bahan organik kepada bahan bukan organik seperti humus, kalium, nitrogen dan lain-lain yang dapat digunakan semula oleh tumbuh-tumbuhan atau pengeluar.

STRUKTUR ABIOTIK
Komponen abiotik dalam ekosistem terdiri daripada benda bukan hidup yang boleh dibahagikan kepada dua kumpulan iaitu sumber nutrien dan sumber tenaga. Sumber nutrien membekalkan keperluan asas kepada organisma untuk menghasilkan bahan-bahan organik. Contoh sumber bahan organik mati dan sumber bukan organik seperti karbon dioksida, nitrogen, fosfat, kalium dan lain-lain.
Sumber tenaga merupakan yang terpenting kepada organisma dalam sistem kehidupannya. Sumber ini ialah tenaga matahari yang boleh mempengaruhi keadaan iklim dan cuaca khususnya berkaitan dengan suhu, bekalan air, angin, kelembapan dan tekanan udara.

ALIRAN TENAGA MELALUI RANTAIAN MAKANAN
Rantaian makanan merupakan aliran tenaga yang ringkas yang berpindah dari satu individu ke satu individu yang lain. Pemindahan ini adalah dari tenaga matahari kepada pengeluar, seterusnya kepada pengguna-pengguna primer, pengguna sekunder dan pengguna tertier.
Dalam rantaian makanan tumbuh-tumbuhan hijau merupakan pengeluar. Pengeluar menggunakan tenaga matahari untuk mensintesiskan makanan melalui proses fotosintesis untuk menghasilkan gula dan bertukar pula kepada makanan lain seperti karbohidrat,, protin untuk disimpan dalam tisu tumbuhan iaitu dalam tumbesaran tumbuhan. Apabila tumbuhan dimakan oleh pengguna primer, tenaga dipindahkan ke badan pengguna primer itu. Contohnya seperti tenaga daripada tumbuhan hijau berpindah ke badan beluncas. Pengguna menggunakan tenaga ini untuk pernafasan, bergerak dan membesar. Sebahagian tenaga yang dipindahkan ke badan pengguna primer adalah untuk menjadi tisu dalam dagingnya.
Selepas pengguna primer dimakan oleh pengguna sekunder, tenaga akan berpindah pula ke badan pengguna sekunder. Contohnya belucas dimakan oleh burung. Burung ini pula akan dimakan oleh pengguna tertier seperti helang dan sekali lagi tenaga berpindah menjadi daging dan membesar kepada helang di samping untuk bergerak dan bernafas.
Tenaga akan dibebaskan apabila tumbuhan, haiwan mati dan diuraikan oleh pengurai seperti bakteria. Hasilnya bahan geokimia seperti nitrogen, potasium, karbon dioksida dan zat besi dapat dipulangkan kembali kepada alam sekitar seperti tanah dan udara. Oleh itu tumbuhan dapat menggunakan semula bahan tersebut rantaian makanan.

ALIRAN TENAGA DALAM SIRATAN DAN JARINGAN MAKANAN
Aliran tenaga dalam siratan makanan menjelaskan bahawa pengguna-pengguna tidak berbagtung kepada satu jenis makanan sahaja. Contohnya harimau menjadikan rusa, kambing, lembu dan sebagainya sebagai makanannya. Manusia bukan sahaja memakan tumbuhan tetapi juga menjadikan haiwan-haiwan tertentu sebagai makanannya. Oleh itu didapati beberapa rantaian makanan akan tersirat dan menghasilkan siratan makanan.
Didapati bahawa dalam kebanyakan ekosistem, terdapat beberapa rantaian makan yang saling berkaitan antara satu dengan yang lain dan bertindih lapis untuk menghasilkan siratan jaringan makanan. Lihat Contoh Rajah Siratan Jaringan Makanan yang diberikan.
Rajah tersebut menunjukkan rumput dan rumpai serta plankton merupakan pengeluar yang menjadi punca makanan utama kepada hidupan pengguna primer seperti siput, belalang, tikus, arnab, burung pipit, ikan kecil dan udang. Siput, belalang, ikan kecil dan udang pula menjadi makanan kepada pengguna sekunder seperti burung pipit, tikus, burung bangau dan burung kedidi. Tikus, arnab, burung pipit, burung kedidi akan menjadi makanan kepada pengguna tertier seperti burung hantu dan helang. Dalam rajah tersebut juga terdapat pertindihan rantaian makanan dengan yang lain.
Dalam keadaan semulajadi terdapat banyak rantaian makanan dalam sebuah ekosistem yang menunjukkan saling berkaitan antara satu sama lain untuk menghasilkan jaringan makanan.

KEHILANGAN TENAGA DALAM ALIRAN TENAGA

Berdasarkan rajah aliran tenaga, banyak tenaga habis digunakan apabila berlaku pemindahan tenaga daripada satu peringkat aras trof yang bermula daripada tenaga matahari kepada pengeluar, kepada pengguna primer, kepada pengguna sekunder dan kepada pengguna tertier. Ini bermakna bukan semua tenaga matahari digunakan oleh pengeluar. Tenaga yang telah disimpan daripada pengeluar pula setelah berpindah kepada pengguna primer, sebahagian dariapdanya akan hilang dalam bentuk haba dan sebahaigan sahaja aka tersimpan ke badan pengguna primer. Kehilangan tenaga ini berlaku melalui respirasi, pergerakan dan pembiakan. Apabila pengguna sekunder memakan pengguna primer sekali lagi tenaga hilang dan sebahagian sahaja tersimpan sebagai tisu badannya dan begitulah seterusnya apabila berpindah kepada pengguna tertier.
Oleh itu didapati dalam proses pengaliran tenaga terjadi penyusutan jumlah tenaga yang tersedia untuk peringkat-peringkat pengguna tenaga yang tertentu. Aliran tenaga ini menunjukkan bahawa ianya semakin berkurangan ke arah peringkat yang lebih tinggi. Akibatnya semakin tinggi peringkat rantaian makanan maka semakin kurang tenaga. Apabila kandungan tenaga menghampiri sifar, rantai makanan akan terhenti di situ. Biasanya bilangan peringkat di dalam rantaian makanan jarang melebihi enam.

PIRAMID EKOSISTEM/ EKOLOGI
Bilangan pengeluar adalah paling banyak dan bilangan pengguna adalah semkain berkurangan ke atas peringkat yang lebih tinggi dalam sesebuah rantaian makanan. Dengan ini ia membentuk satu piramid ekosistem / ekologi. Ia merupakan satu hieraki yang menggambarkan hubungan rangkaian makanan di kalangan organisma di dalam set komuniti tertentu.
Tapak piramid merupakan pengeluar yang terdiri daripada tumbuhan hijau yang banyak bilangannya berbanding dengan bilangan herbivor yang memakannya. Bilangan herbivor pula lebih banyak daripada bilangan pengguna karnivor kecil yang memakan herbivor. Lazimnya di puncak piramid hanya terdapat satu atau dua pengguna karvivor besar yang memakan karnivor kecil. Ini bermakna bilangan organisma menjadi berkurangan apabila semakin tinggi di atas piramid dan saiz fizikal organisma juga bertambah besar apabila terletak di peringkat tinggi dalam piramid tersebut.



SISTEM EKOLOGI


Ekologi ialah kajian tentang hubungan komponen hidup dengan alam persekitarannya. Semua benda hidup atau boitik terpaksa saling bergantungan sesama sendiri

dalam komuniti masing-masing atau dengan hidupan lain dalam komuniti yang lain. Komuniti hidupan ini juga perlu berinteraksi dengan alam persekitaran mereka yang berupa komponen bukan hidup atau abiotik..
Dalam aspek ini ahli ekologi membuat pelbagai kajian dengan mengkaji hubungan manusia dengan alam sekelilingnya, kemerosotan atau pengurangan sumber-sumber semulajadi, pencemaran udara, air dan tanah, dimana pelbagai masalah alam sekitar akan mempengaruhi secara langsung dan tidak secara langsung kepada kehidupan manusia, tumbuhan dan haiwan. Ahli ekologi menggunakan pelbagai bidang lain seperti fizik,kima dan geografi untuk membantu mereka dalam memelihara dan memulihara alam sekeliling mereka.

EKOSISTEM

Ekosistem ialah sistem yang melibatkan interaksi antara satu komuniti samada komuniti hidup (biotik iaitu seperti tumbuh-tumbuhan , haiwan dan manusia) dengan alam persekitaranya yang bukan hidup (abiotik : iaitu air, cahaya matahari, udara, tanah ). Istilah “ekologi” dan “sistem” membentuk istilah Ekositem. Ekologi adalah bidang yang lebih luas daripada ekosistem kerana ekosistem adalah sebahagian daripada unit-unit yang dikaji oleh ahli ekologi.
Ekosistem terdiri daripada unit individu yang membentuk populasi dan dari beberapa populasi pula akan membentuk komuniti dan beberapa komuniti akan saling berinteraksi atau saling bergantungan antara satu sama lain , sesama sendiri dan juga dengan alam persekitaran mereka. Saiz unit ekologi atau ekosistem yang dikaji oleh ahli ekologi adalah berbeza-beza. Ekosistem yang dikaji boleh terdiri daripada ekosistem semulajadi yang kecil seperti kolam, kawasan pertanian dan boleh jadi besar seperti kawasan hutan semulajadi malah ekosistem bumi ini sendiri.
Dalam sistem kolam misalnya ikan-ikan yang besar mendapat makanan daripada adanya ikan-ikan yang lebih kecil. Ikan-ikan kecil pula akan memperolehi makanan daripada zooplankton dan zooplanton pula mendapatkan makanan daripada fitoplankton dan tumbuh-tumbuhan seperti lumut. Lumut pula memerlukan oksigen dan matahari untuk terus hidup. Ini bermakna kesemua hidupan dalam kolam itu memerlukan satu sama lain untuk terus hidup di samping memerlukan alam persekitarannya yang bersifat kekal.
Ekosistem mempunyai dua komponen utama iaitu komponen biotik atau benda-benda hidup dan komponen abiotik iaitu benda-benda bukan hidup yang membentuk persekitaran bagi komponen biotik. Komponen biotik pula dapat dikategorikan kepada berikut:
a) Pengeluar ; iaitu tumbuh-tumbuhan yang menghasilkan makanan dari persekitaran benda-benda bukan hidup.
b) Pengguna ; iaitu benda-benda hidup yang menggunakan pengeluar sebagai sebagai sumber makanannya..
c) Pengurai ; iaitu agen-agen seperti bateria , kulat yang membantu pereputan haiwan dan tumbuh-tumbuhanyang telah mati.
Sungguhpun agen-agen pengurai merupakan unit yang paling kecil dari segi saiznya tetapi kepentingannya adalah amat besar dan berkesan dalam menghasilkan bahan-bahan seperti nutrien ke dalam persekitaran abiotik seperti tanah. Ini bererti tanpa agen pengurai, kitaran makanan dalam ekosistem tidak akan sempurna.
Pengguna pula boleh dibahagikan kepada herbivor yang hanya memakan tumbuh-tumbuhan sahaja seperti binatang ternakan iaitu kambing, biri-biri, ayam dan sebagainya. Karnivor ialah pengguna hanya memakan daging dariapada binatang lain yang memakan tumbuhan. Haiwan karnivor ini ialah binatang buas seperti singa, harimau dan sebagainya. Omnivor pula terdiri daripada manusia yang memakan kedua-duanya samada tumbuh-tumbuhan dan binatang ternakan mereka.

Hubungan Komponen Biotik Dengan Komponen Abiotik
Komponen biotik atau benda-benda hidup terdiri daripada tumbuh-tumbuhan , haiwan dan manusia. Dalam komponen bioptik ini, tumbuhan adalah sebagai “pengeluar” yang membekalkan makanan utama kepada komponen biotik yang lain.
Tumbuh-tumbhan berupaya untuk menghasilkan makanannya sendiri melalui proses fotosintesis. Walau bagaimanapun tumbuh-tumbuhan memerlukan sinaran matahari daripada lapisan atmosfera dan bahan-bahan larutan iaitu nutrien yang terdiri daripada air dan zat-zat galian dari tanah untuk membolehkan proses fotosintesis berfungsi. Oleh itu tumbuh-tumbuhan sangat bergantung kepada persekitaran abiotiknya seperti tanah air dan udara serta tenaga matahari.


Manusia dan haiwan dalam kumpulan biotik ini dikenali sebagai “ pengguna”. Terdapat tiga kumpulan utama pengguna iaitu herbivor atau pengguna primer yang memakan tumbuh-tumbuhan seperti ulat, serangga, arnab, kambing, lembu dan sebagainya. Karnivor atau pengguna sekunder pula adalah terdiri daripada binatang yang memakan daging iaitu harimau, ular, singa, serigala dan sebagainya. Omnivor pula boleh dikaitkan dengan pengguna tertier iaitu terdiri daripada manusia yang memakan tumbuh- tumbuhan dan juga daging.
Kumpulan “pengurai” yang dikenali sebagai “saprolit” terdiri adalah bakteria, kulat, dan jenis hidupan seperti protozoa. Organisma seni pengurai ini akan menguraikan bahan-bahan organik dan dalam proses tersebut akan terbentuk nutrien-nutrien bukan organik seperti nitrogen, karbon dan potassium yang sangat berguna untuk pertumbuhan dan pembesaran tumbuh-tumbuhan yang berperanan sebagai pengeluar.
Kitaran tenaga dalam ekosistem ini secara ringkasnya bermula daripada tumbuh-tumbuhan yang memakan bahan-bahan nutrien dalam tanah, menyediakan pula sumber makanan untuk dimakan oleh haiwan herbivor seperti kambing dan lembu. Haiwan seperti harimau pula akan memakan kambing kerana ia merupakan pengguna tertier yang memakan daging sahaja. Apabila harimau mati, bakteria akan menguraikan jasad harimau sehinga mereput dan menjadi bahan-bahan nutrien bukan organik.Nutrien-nutrien ini pula akan digunakan semula oleh tumbuh-tumbuhan untuk hidup. Begitulah kitaran tenaga yang berlaku berterus tanapa henti jika tidak terdapat gangguan. Kitaran tenaga ini juga dikenali sebagai kitaran makanan dalam ekosistem.

Hubungan Komponen Abiotik Dengan Komponen Biotik.
Kumpulan abiotik ini terdiri daripada benda-benda bukan hidup yang membentuk alam persekitaran di sekeliling terdiri daripada cahaya matahari, air, udara, tanah dan mineral dalam tanah. Kesemua unsur ini amat diperlukan oleh kumpulan biotik dalam pelbagai cara dalam keadaan yang berbeza. Misalnya hidupan air memerlukan air untuk hidup serta udara (gas oksigen)yang bersih dalam air untuk pernafasan. Tumbuh- tumbuhan pula memerlukan cahaya matahari dan udara (gas karbon dioksida)untuk proses fotosintesis bagi menghasilkan makanan. Ini bermakna tumbuh- tumbuhan tidak dapat hidup tanpa adanya matahari. Nutrien-nutrien tertentu dalam tanah juga amat diperlukan oleh tumbuh-tumbuhan untuk proses tumbesaran nya.

ALIRAN TENAGA DALAM SIRATAN MAKANAN
(a) Rantaian atau siratan makanan.
Rantaian atau siratan makan menerangkan tentang peredaran makanan di kalangan unit-unit dalam satu-satu komuniti dalam mana-mana ekosistem. Contohnya , di kawasan sawah padi ,tumbuh-tumbuhan seperti padi menjadikan sinar matahari, bahan organik dan bahan bukan organik sebagai makanannya. Tumbuh-tumbuhan itu pula akan menjadi makanan kepada belalang, ulat dan serangga. Ulat , belalang dan serangga itu pula akan menjadi makanan kepada burung dan ikan dalam air di sawah. Burung ini pula akan menjadi sumber makanan kepada seekor helang.
Apabila helang mati, bakteria akan memakannya. Dalam proses ini, jasad helang akan diurai / direputkan dan bertukar menjadi nutrien dalam tanah. Oleh itu ianya akan menjadi makanan pula kepada tumbuh-tumbuhan. Proses ini akan berulang-ulang tanpa henti di kalangan pelbagai unit dalam mana-mana komuniti.
Dalam sesuatu rantaian makanan, tumbuhan hijau merupakan pengeluar kerana mampu menghasilkan makanan seperti gula (karbohidrat) daripada tenaga matahari dan gas karbon dioksida melalui proses fotosintesis. Haiwan pula samaada herbivor, karnivor dan omnivor adalah sebagai pengguna. Contohnya haiwan herbivor seperti kambing, lembu memakan tumbuh tumbuhan. Haiwan karnivor seperti harimau dan ular memakan kambing. Manusia sebagai omnivor memakan tumbuh-tumbuhan dan juga memakan haiwan herbivor. Apabila haiwan-haiwan ini mati, organisma pengurai akan menguraikan jasad mereka sehingga menghasilkan nutrien-nutrien yang akan dibebaskan ke dalam tanah. Seterusnya digunakan semula oleh tumbuh-tumbuhan untuk proses tumbesarannya.

(b) Matahari sebagai punca tenaga.
Matahari adalah ounca utama tenasga dalam rantai makanan. Ini kerana tumbuh-tumbuhan yang dianggap sebagai pengeluar itu mendapatkan tenaga daripada matahari untuk memulakan proses fotosintesis. Tanpa tenaga matahari, proses fotosintesis tidak akan berlaku. Tanpa matahari juga , segala jenis tumbuh-tumbuhan / tanaman tidak akan menjadi. Ini boleh menyebabkan haiwan herbivor tidak akan dapat makananya. Apabila haiwan ini pupus. Pemangsa iaitu haiwan karnivor juga akan pupus. Contohnya, burung helang memakan ayam dan tikus. Jika kedua-duanya lenyap dari dunia ini , maka burung helang tidak lagi memperolehi sumber makanan dan akan pupus. Ini menunjukkan bahawa cahaya matahari adalah sumber utama tenaga dalam rantaian makanan.



(c) Piramid aliran dan kehilangan tenaga
Piramid ekologi menunjukkan peringkat-peringkat rantaian makanan dengan bilangan organisma atau haiwan yang terlibat dalam setiap peringkat dalam setiap peringkat tersebut. Peringkat-peringkat ini berbentuk piramid kerana bilangan daripada punca –punca makanan bagi setiap peringkat adalah tidak sama jumlahnya.
Mengikut penyesuaian dengan hukum alam , peringkat bawah yang menjadi pengeluar merupakan peringkat yang paling banyak , tetapi jumlah haiwan herbivor yang memerlukan sumber tumbuhan sebagai makanannya pula lebih kecil bilangannya daripada jumlah peringkat pengeluar. Begitu juga semakin ganas haiwan seperti karnivor jumlahnya adalah semakin kecil pula daripada binantang herbivor.Begitulah seterusnya di mana keadaan ini sebenarnya amat penting dalam mengekalkan keseimbangan dan penerusan dalam ekosistem yang melibatkan rantaian makanan atau aliran tenaga.Piramid ekologi ini juga menunjukkan bahawa bilangan tenaga juga semakin berkurangan dan menghilang di puncak piramid.

(d) Persaingan antara spesis sama ada tumbuh-tumbuhan atau haiwan untuk mendapatkan tenaga
Secara semulajadinya persaingan dalam benda-benda hidup akan sentiasa wujud untuk mendapatkan sumber makanan atau sumber tenaga dalam meneruskan kehidupan mereka. Persaingan ini akan berlaku samada disedari ataupun tanpa disedari. Oleh itu ianya juga menjadi sebahagian daripada hukum alam dimana persaingan ini akan sentiasa wujud.
Tumbuh-tumbuhan misalnya akan berebut-rebut untuk menjadi tinggi dan melepaskan pucuknya bertujuan mendapatkan cahaya matahari.Contohnya sebagaimana peribahasa melayu menyebut “seperti enau dalam belukar”, masing-masing mahu melepaskan pucuknya. Ini disebabkan betapa pentingnya tenaga suria kepada matahari untuk membuatkan makanannya sendiri melalui proses fotosintesis.
Hidupan seperti serangga ,haiwan herbivor dan manusia sendiri samada dari satu kumpulan atau dari kumpulan-kumpulan yang berbeza turut mendapatkan peluang bersaing mendapatkan sumber makanan daripada tumbuh-tumbuhan seperti daun, buah dan sebagainya. Begitu juga haiwan karnivor lebih jelas wujudnya perebutan untuk mendapatkan makanan mereka terutama dalam kumpulan-kumpulan yang berlainan. Misalnya persaingan antara singa dengan harimau.

KEPENTINGAN KESEIMBANGAN DALAM EKOSISTEM
Kebanyakan ahli ekologi mengkaji komuniti dalam konteks ekosistem, yang mana melibatkan interaksi kitaran mineral, aliran tenaga dan pengawalan penduduk meliputi jumlah haiwan, manusia dan tumbuh-tumbuhan).

(a) Kitaran Mineral / nutrien
Ia berkaitrapat dengan bagaimanakah organisma hidup mengekal dan mengitar mineral dalam satu-satu ekosistem. Semua mineral yang digunakan oleh organisma hidup adalah amat penting. Sesetengah dariapadanya terdiri daripada bahan nutrien yang kaya dengan nitrogen dan fosferos dan digunakan dalam kuantiti yang banyak dan sukar di perolehi.
Haiwan yang merupakan pengguna dari jenis herbivor mampu menambahkan kepesatan kitaran makanan dengan cara memakan tumbuh-tumbuhan dan kemudiannya membuangkan semula sisa makanan melalui perkumuhan. Mineral yang dihasilkan dalam najis haiwan ini kemudiannya dikembalikan semula ke dalam tanih. Dengan cara ini mineral tersebut akan dikitarkan secara yang lebih pantas daripada tumbuh-tumbuhan itu sendiri. Haiwan pemakan bangkai seperti burung gagak, helang dan sebagainya dapat mempercepatkan proses pemecahan dan pereputan organisma yang mati jika di bandingkan dengan aktiviti yang dilakukan oleh bakteria dan kulat. Sisa-sisa makanan / bangkai tadi yang sudah hancur lebih mudah diuraikan oleh bakteria dan kulat untuk menjadi nutrien semula. Begitu juga haiwan karnivor yang memakan haiwan herbivor juga membantu mengitarkan mineral yang terdapat dalam badan haiwan herbivor.
Setelah dibebaskan semula ke dalam tanih, nutrien tadi akan digunakan kembali oleh tumbuh-tumbuhan yang diambil melalui akar-akar mereka. Namun terdapat juga nutrien yang tidak dapat digunakan semula oleh sesuatu komuniti kerana terlepas hingga memasuki lautan yang luas.

(b) Aliran Tenaga
Ekosistem banyak membantu aliran tenaga dalam sesuatu komuniti. Pada tahun 1920 an, Charles Elton memperkenalkan piramid ekologi yang menggambarkan peringkat-peringkat pengeluar, pengguna dalam ekosistem sesuatu komuniti. Dasar piramid ekologi tersebut , pada bahagian dasarnya terdiri terdiri daripada pengeluar iaitu tumbuh-tumbuhan . Di atas daripada peringkat dasar ini pula terdapat peringkat pengguna iaitu herbivor yang semakin mengecil jumlahnya, Haiwan herbivor inilah yang menjadikan tumbuh-tumbuhan sembagai makanan utama mereka.. Peringkat pengguna lebih atas daripadanya ialah haiwan karnivor yang semakin mengecil lagi yang merupakan komuniti haiwan yang memakan haiwan herbivor atau makan daging.
Ahli ekologi ekosistem menghuraikan keadaan ini sebagai jumlah tenaga Yang dialirkan daripada peringkat pengeluar hinggalah ke peringkat pengguna terakhir. Secara asasnya, aliran tenaga ini adalah semakin berkurangan dan mungkin akan hilang terus dari sesuatu komuniti itu jika keseimbangan ekosistem terganggu. Namun jumlah tenaga yang dialirkan oleh pengeluar adalah semakin bertambah mengikut masa. Tanpa gangguan karnivor pula aliran tenaga ini mungkin menjadi lebih lambat dikitarkan semula.
Dalam sesuatu ekosistem, sumber tenaga utama adalah daripada matahari. Sebahagian kecil daripada tenaga ini (antara 1 hingga 2 % akan diambil / digunakan oleh tumbuh-tumbuhan untuk dan disimpan sebagai bahan kimia bertenaga tinggi yang terkandung dalam protoplasma mereka. Hanya 1 – 20% daripada tenaga ini akan digunakan semula oleh pengguna herbivor. Ini bermakna pada setiap peringkat ekologi, sejumlah tenaga akan hilang begitu sahaja.
Fenomena kehilangan tenaga ini memberikan tiga kesan utama iaitu: mengurangkan jumlah peringkat sesuatu piramid ekologi (yang biasanya tidak lebih daripada lima peringkat) , semakin mengurangkan jumlah organisma apabila semakin tinggi peringkat piramid, dan semakin mengurangkan jumlah tenaga dengan meningkatnya peringkat piramid.
Tenaga pada umumnya boleh hilang pada setiap peringkat piramid ekologi kerana beberapa faktor. Antaranya ialah kerana tenaga haba akan dikeluarkan setiap kali bila tindak balas kimia berlaku. Tenaga haba juga digunakan dalam proses metabolisma terutama semasa pernafasan. Tambahan pula, tidak semua makanan yang dimakan oleh herbivor itu dicernakan dengan sempurna. Misalnya hanya 10% daripada daun-daun pokok atau akar-akarnya dimakan oleh serangga atau haiwan lain.
(c) Pengawalan jumlah komuniti.
Peranan ekosistem yang lain adalah mengawal jumlah penduduk sesuatu organisma. Misalnya peranan pengguna herbivor akan mengawal jumlah tumbuh-tumbuhan. Di Australia, kupu-kupu dari spesis cactoblastis cactorum digunakan untuk mengawal percambahan sejenis kaktus. Diladang-ladang kelapa sawit yang luas di Malaysia, terdapat pembiakan burung hantu untuk menjadi pangawal haiwan perosak seperti tikus yang sering memakan buah kelapa sawit.Di sawah padi ular tedung dan ular senduk untuk mengawal tikus yang merosakkan batang dan buah padi. Di rumah-rumah pula kucing dipelihara untuk tujuan menangkap tikus.

EKOSISTEM KOLAM
Dalam Ekosistem sesebuah kolam, terdapat pelbagai jenis haiwan ikan, serangga air dan tumbuh-tumbuhan. Air tawar dalam kolam merupakan abiotik atau benda bukan hidup yang menjadi habitat yang sesuai untuk pelbagai jenis hidupan yang masing-masing memainkan peranan tertentu dalam ekologi kolam tersebut. Komponen biotik sesebuah kolam terdiri daripada tumbuh-tumbuhan hijau, fitoplankton, zoo planton, ikan kecil, ikan besar , labi-labi dan serangga. Komponen abiotik pula ialah air, udara, tanih, bahan larutan dalam air dan tenaga suria.
Tumbuh-tumbuhan di dalamnya termasuklah tumbuh-tumbuhan air samada yang terapung di permukaan seperti pokok teratai dan yang berada dalam air kolam itu sendiri seperti lumut dan rumpai air. Haiwan dalam kolam pula seperti ikan, ular air, serangga ,berudu dan labi-labi.
Dalam ekosistem kolam, pengeluar ialah tumbuh-tumbuhan seperti rumpai air, tumbuh-tumbuhan berdaun dan fitoplankton. Pengguna primer atau herbivornya pula ialah zoo plankton, iaitu ikan-ikan yang kecil, serangga air dan larva serangga. Pengguna sekunder atau karnivornya pula terdiri daripoada ikan besar , ular air dan labi-labi.
Secara umumnya, setiap kumpulan komuniti dalam ekosistem ini memerlukan antara satu sama lain atau saling bergantungan untuk hidup. Misalnya tumbuh-tumbuhan memerlukan tenaga suruia / cahaya matahari, air , larutan nutrien dan udara untuk hidup. Ikan-ikan kecil pula memerlukan air dan tumbuh-tumbuhan seperti lumut atau plankton untuk hidup. Haiwan karnivor pula perlukan ikan-ikan kecil untuk menjaikan makanannya. Begitu juga labi-labi menjadikan semua jenis ikan sebagai pemangsanya. Apabila timbuh-tumbuhan, haiwan-haiwan ini mati ia akan diuraikan oleh organisma yang terdapat dalam kolam untuk membentuk kitaran mineral atau nutrien. Kemudiannya nutrien ini pula berguna kepada tumbuh-tumbuhan kolam dan begitulah kitaran akan berlaku tanpa henti jika ianya tidak terganggu.


Ekologi


Ekologi adalah cabang sains yang mengkaji habitat dan interaksi di antara benda hidup dengan alam sekitar. Perkataan ini dicipta oleh pakar biologi Jerman dan pengikut Darwin pada tahun 1866 Ernst Haeckel dari perkataan Greek (oikos beerti " rumah" dan logos beerti "sains").
Kini, istilah ekologi ini telah digunakan secara meluas dan merujuk kepada kajian saling hubungan antara organisma dengan persekitaran dan juga saling hubungan di kalangan kumpulan organisma itu sendiri.
Alam sekeliling merangkumi kedua persekitaran abiotik -- benda bukan hidup seperti cuaca dan geologi -- dan persekitaran biotik -- benda hidup seperti tumbuhan dan haiwan. Kebanyakan penyelidikan ekologi menumpu kepada taburan dan jumlah organisma dan bagaimana ini mempengaruhi ciri dan sifat alam sekitar; pengaruh organisma terhadap alam sekitar, dan pengaruh alam sekitar terhadap organisma tersebut.


Sistem Ekologi
TEMA : SISTEM EKOLOGI

Ekologi merupakan satu kajian tentang hubungan antara organisma hidup dengan alam sekitar. Terjadinya saling pergantungan di antara satu komuniti masing-masing dengan alam persekitarannya. Contohnya: mengkaji tentang hubungan manusia (komuniti hidup) dengan alam seperti tanah untuk kediaman, air untuk minuman, udara untuk pernafasan dan sebagainya.

Ekosistem

Merupakan satu sistem yang melibatkan interaksi antara satu komuniti yang bernyawa iaitu manusia, haiwan dan tumbuhan dengan alam sekitarnya yang tidak bernyawa

Komponen ekosistem

Ekosistem mempunyai dua komponen yang utama iaitu:

komponen biotikkomponen abiotik

Komponen biotik

Merangkumi benda-benda hidup yang terdapat di dalam sesebuah ekosistem iaitu merangkumi

- manusia
- haiwan
- tumbuh-tumbuhan
- mikro organisma

Komponen ini boleh dipecahkan kepada tiga kumpulan utama iaitu:

1 pengeluar
2. Pengguna
3. Pengurai

Pengeluar
Dikenali sebagai tumbuh-tumbuhan. Ia mampu menghasilkan makanannya sendiri dengan bergantung kepada alam persekitarannya yang tidak bernyawa seperti cahaya matahari, nutrien dalam tanah, air dan lain-lain melalui proses fotosintesis.

Pengguna
Merangkumi benda hidup selain daripada tumbuh-tumbuhan iaitu manusia dan haiwan. Pengguna boleh dipecahkan kepada 3 kumpulan iaitu

Pengguna primer (herbivor) merupakan pengguna yang berada ditahap paling rendah/bawah, biasanya merangkumi binatang yang hanya memakan agen pengeluar iaitu tumbuh-umbuhan. Contoh- ulat dan belalang.

Pengguna sekunder (karnivor) merupakan haiwan yang berada pada tahap kedua iaitu selepas pengguna primer. Ia biasannya akan mendapat makanan dengan memakan pengguna peringkat primer. Contoh: ayam sebagai sebagai pengguna sekunder akan memakan ulat iaitu pengguna primer sebagai makanannya.

Pengguna tertier (omnivore) merupakan pengguna peringkat ketiga dan yang paling atas. Pengguna tertier akan menjadikan pengguna sekunder sebagai makanannya. Contoh: burung helang- burung helang akan memakan ayam sebagai makanannya

Pengguna juga boleh dikelaskan kepada tiga kumpulan iaitu
1. pengguna herbivor- merupakan binatang yang hanya memakan tumbuhan sahaja sebagai makanannya. Contoh: ulat, belalang, kambing, lembu, dan lain-lain
2. pengguna karnivor- merupakan haiwan yang memakan daging sebagai makanannya. Contoh: harimau, burung helang dan ular.
3. Pengguna omvivor- merupakan haiwan yang memakan tumbuhan dan
daging. Contoh: manausia

Pengurai merupakan egen saprofik iaitu terdiri daripada bakteria, kulat dan cacing. Ia berperanan untuk mengurai bahan-bahan organik seperti bangkai haiwan, manusia dan tumbuh-tumbuhan yang mana ia akan membebaskan nutrien-nutrien bukan organik seperti nitrogen, karbon dan lain-lain dan akan digunakan kembali oleh tumbuhan untuk pembesarannya.


Komponen Abiotik
Komponen abiotik terdiri daripada benda-benda yang membentuk alam persekitaran di sekeliling kehidupan seperti cahaya matahari, air, udara, mineral dalam tanah- kesemua unsur ini akan digunakan oleh kumpulan biotik dalam pelbagai cara dan pelbagai keadaan. Contohnya: hidupan air perlukan air untuk hidup dan udara dalam air diperlukan unuk bernafas.
Aliran tenaga dalam rantaian makanan dan siratan makanan
Rantaian makanan merujuk kepada pemindahan tenaga, elemen-elemen kimia, dan beberapa jenis sebatian daripada satu organisma kepada organisma yang lain di sepanjang satu hala.

Contoh; tumbuhan---------- belalang----------- ayam------------berung helang
(pengeluar ) (pguna Pertama) (pguna Kedua) (pguna ketiga)

Siratan makanan pula merujuk kepada pemindahan tenaga, elemen-elemen kimia dalam satu jaringan yang kompleks yang terdiri daripada beberapa rantaian makanan yang saling berkaitan dan berinteraksi.

Matahari sebagai punca tenaga
Matahari merupakan punca utama tenaga dalam rantaian makanan dan siratan makanan. Ini kerana tumbuhan (pengeluar) mendapat tenaga daripada cahaya matahari untuk melakukan proses fotosintesis bagi membolehkan proses pembesaran dilakukan. Tanpa tenaga dari matahari tumbuhan tidak dapat menjalankan aktiviti pembesaran walaupun mendapat bekalan iaitu air, tanah dan nutrien di dalam tanah. Di dalam ekosistem ia wujud secara saling berkait sekiranya salah satu daripada komponen di dalam ekosistem terjejas ia akan mempengaruhi komponen yang lain.

Sekiranya tumbuhan tidak mendapat cahaya matahari ia tidak dapat melakukan pembesaran dan akan mati. Apabila tumbuhan mati ia akan mempengaruhi pengguna yang memakan tumbuhan kerana ketiadaan makanan akan menyebabkan pengguna primer akan mati apabila pengguna pertama telah pupus, ia akan mengancam pengguna sekunder yang bergantung hidup kepadanya dan begitulah seterusnya.

Contoh:
Tumbuhan (rumput)- mati kerana tidak boleh melakukan proses
fotosintesis

pengguna primer - juga akan pupus kerana kekurangan
(belalang) makanan

Pengguna sekunder - juga menghadapi masalah makanan kerana
(ayam) makanan pengguna primer pupus


Pengguna tertier - juga akan pupus kerana kekurangan makanan
(helang)

Jelasnya matahari adalah sumber tenaga di dalam rantaian dan siratan makanan kerana ia membantu kepada perkembangan tumbuhan.
Aliran tenaga dalam rantaian makanan (ekosistem, hutan hujan tropika)
Matahari merupakan punca tenaga bagi semua kehidupan. Pengeluar (tumbuhan) akan menggunakan cahaya matahari unuk melakukan proses fotosintesis bagi menghasilkan karbohidrat, protein bagi membantu proses pembesaran dan pembiakan. Ini menunjukkan tenaga haba dan cahaya dipindahkan dari cahaya matahari kepada tumbuhan. 90% tenaga itu hilang melalui proses tumbesaran, pernafasan dan lain-lain. 10% disimpan dalam tisu badan (daun, akar, batang dan lain-lain)

Tumbuhan dimakan oleh pengguna pertama (ulat/belalang) bagi menambahkan tenaga supaya ulat/belalang dapat bergerak, membesar dan membiak dengan sempurna. Tenaga kimia dan haba dipindahkan dari pengeluar kepada pengguna pertama. 90% dari tenaga itu digunakan untuk pembesaran dan 10% disimpan.

Pengguna primer (ulat/belalang) dimakan oleh pengguna sekunder (ayam) bagi menambahkan tenaga supaya pengguna sekunder dapat bergerak, membesar dan membiak dengan sempurna. Ini menunjukkan tenaga kimia dan haba dipindahkan dari pengguna primer kepada pengguna sekunder. 90% tenaganya digunakan dan 10% disimpan.

Pengguna sekunder (ayam) dimakan oleh pengguna tertier (helang). Helang makan ayam untuk mendapatkan tenaga supaya ia dapat bergerak, membiak dan membesar dengan sempurna. Tenaga kimia dan haba dipindahkan dari pengguna sekunder kepada pengguna tertier. 90% dari tenaga itu digunakan untuk proses pembesaran dan 10% disimpan.

Apabila semua organisma hidup ini mati, berlakulah proses penguraian oleh bakteria pengurai seperti bakteria, cacing dan kulat. Organisma pengurai mendapat tenaga kimia daripada pengeluar dan pengguna yang mati. Proses ini menambah nutrien ke dalam tanah dan seterusnya digunakan oleh pengeluar semula.

Aras trofik
Aras trofik merujuk kepada kedudukan organisma-organisma yang dihubungkaitkan oleh tenaga dalam rantai makanan di mana pengeluar pada aras pertama, herbivor (pengguna primer) aras kedua, Karnivor (pengguna sekunder) pada aras ketiga dan omvivor (pengguna tertier) pada aras ke empat.






Piramid ekologi (Piramid aliran) dan kehilangan tenaga

Piramid aliran bermaksud peringkat-peringkat atau tahap-tahap di dalam rantaian makanan dengan bilangan organisma atau haiwan yang terlibat di dalam setiap peringkat.

Aliran tenaga dalam siratan makanan boleh dilihat dalam bentuk piramid kerana bilangan di setiap peringkat adalah tidak sama. Bilangan pengeluar adalah bilangan yang paling banyak dan berada di peringkat paling bawah di dalam piramid kerana bilangan pengeluar ini tidak menggnakan tenaga yang terlalu banyak untuk terus hidup.

Selepas pengeluar pengguna primer pula berada di lapisan yang kedua. Ini kerana bilangan pengguna primer sedikit berbanding dengan pengeluar tetapi lebih berbanding dengan pengguna sekunder. Pengguna primer berada di atas pengeluar dalam piramid menunjukkan pengguna primer memerlukan tenaga yang lebih berbanding dengan pengeluar. Bilangan pengguna primer sedikit berbanding dengan pengeluar juga penting untuk memastikan pengguna primer mendapat makanan yang secukupnya.

Pada peringkat ketiga piramid dihuni oleh pengguna sekunder. Bentuk piramid yang semakin mengecil ke atas mengambarkan bilangan pengguna sekunder lebih sedikit berbanding dengan pengguna primer. Dan ia berada di atas pengguna primer menggambarkan pengguna sekunder memerlukan tenaga yang banyak berbanding dengan pengguna primer. Bilangan pengguna sekunder sedikit berbanding dengan pengguna primer penting untuk memastikan supaya pengguna sekunder mendapat makanan yang secukupnya.

Pada peringkat keempat atau puncak piramid dihuni oleh pengguna tertier. Ia berada di puncak menunjukkan tenaga yang diperlukan oleh pengguna tertier ini sangat banyak berbanding dengan pengguna-pengguna yang lain. Ruang yang runcing dan kecil menunjukkan bilangan pengguna ini adalah sangat sedikit. Ini penting untuk memastikan pengguna tertier ini mendapat makanan yang secukupnya.




Piramid aliran dan kehilangan tenaga
Sebenarnya susunan di dalam piramid ini penting kerana ia adalah bertujuan untuk memastikan berlakunya keseimbangan dan penerusan rantaian makanan di dalam satu-satu ekosistem.

Sekiranya bilangan pengguna sekunder dan pengguna tertier lebih besar daripada pengguna primer dan pengeluar akan berlaku ketidakseimbangan di dalam sesebuah ekosistem

Konsep kitar nutrien
Kitaran bahan kimia/unsur kimia dalam biosfera/sebuah ekosistem berlaku secara berterusan melalui tiga fasa dalam edaran yang lengkap (oksigen, karbon, nitrogen)

a) Kitar Nitrogen (dalam ekosistem pertanian)
Fasa atmosfera- nitrogen wujud di atmosfera sebagai gas yang tidak boleh digunakan secara langsung oleh kebanyakan organisma. Nitrogen di atmosfera datang dari kilat, aktiviti perindustrian dan bakteria pengurai nitrogen dan juga pembakaran hutan.

Fasa biosfera (manusia/tumbuhan/haiwan)- tumbuhan mendapat nitrogen melalui akar dalam bentuk ammonia atau nitrat dan ditukar kepada molekul organik (asid ammonia, protein dan lain-lain). Nitrat ke dalam tanah juga melalui bakteria pengikat nitrogen pada tumbuhan kekacang. Nitrat ini di serap oleh akar tumbuhan seterusnya tumbuhan dimakan oleh haiwan. Bahan kumuhan haiwan /manusia juga mengandungi ammonia.

Fasa dalam tanah- Organisma mati mengalami proses pereputan menghasilkan ammonia atau nitrat ke dalam tanah. Nitrat ke dalam tanah juga daripada bakteria pengikat nitrogen menghasilkan baja nitrat dan baja ini akan diserap oleh tumbuhan terutama dalam aktiviti pertanian.

Kitar Oksigen

Oksigen yang terdapat dalam atmosfera/udara untuk pernafasan oleh haiwan dan manusia. Oksigen ini terhasil daripada proses fotosintesis oleh tumbuhan. Manusia bernafas membebaskan karbon dioksida, karbon dioksida juga terhasil dari proses pengaratan, proses pereputan dan proses pembakaran. Karbon dioksida ini digunakan /diambil oleh tumbuhan untuk fotosintesis. Melalui proses fotosintesis tumbuhan membebaskan oksigen ke atmosfera.


Kitar Karbon
Karbon dalam atmosfera dalam bentuk gas karbon dioksida yang terhasil daripada aktiviti pembakaran terutama yang menggunakan bahan api fosil dan juga dari proses pereputan jirim organik yang telah mati.

Gas karbon dioksida ini digunakan oleh tumbuhan untuk proses fotosintesis bagi menghasilkan makanannya sendiri untuk proses pembesaran. Tumbuhan ini dimakan oleh organisma hidup iaitu haiwan.

Apabila semua organisma hidup ini mati akan mengalami proses pereputan dan akan menghasilkan mendapan berkarbon minyak, arang batu, bahan gambut dan lain-lain) dalam tanah dan bahan ini akan digunakan pula untuk aktiviti pembakaran yang akan menghasilkan gas karbon dioksida semula ke atmosfera.

Kepentingan ekosistem

kepentingan ekosistem hutan

1 Sumber kayu kayan-menghasilkan sumber kayu dalam pelbagai bentuk untuk kegunaan tempatan dan eksport ini akan menghasilkan pendapatan negara. Di Malaysia terdapat 677 spesies pokok balak yang mempunyai nilai dagangan yang tinggi seperti cengal, meranti, seraya, keruing dan balau

2 Sumber makanan- kepelbagaian spesies tumbuhan hutan kaya dengan sumber makanan kepada hidupan

3 Ekonomi tradisional- orang-orang asli yang masih menjalankan pertanian pindah, mengutip dan berburu. Ekosistem hutan juga menjadi habitat atau tempat tempat tinggal orang-orang asli di samping sumber hutan sebagai sumber makanannya. Sumber hutan juga menjadi sumber ekonomi orang-orang asli dengan menjual rotan, akar-akar kayu, damar dan lain-lain.

4. Sektor pelancongan- Kepelbagaian spesies flora dan fauna mampu menarik pelancongan dan seterusnya akan menambahkan pendapatan penduduk dan Negara. Kawasan hutan seperti Taman Negara di Pahang. Hutan Endau Rompin, Taman Negara Sepilok di Sabah dan lain-lain terkenal dengan destinasi pelancongan utama kerana keindahan khazanah kepelbagaian biologi hutannya.

5 Kawasan tadahan air- bagi membekalkan air kepada empangan untuk keperluan manusia dan hidupan.

6 Habitat flora dan fauna- Contoh hutan Amazon bagi satu hektar hutan terdapat 750 spesies haiwan dan 1500 jenis spesies tumbuhan. Haiwan ini hidup, membesar dan membiak dengan sempurna di dalam hutan.

7 Elak hakisan tanah-litupan tumbuhan melindungi tanah daripada hakisan percikan atau hempasan air hujan dan mengurangkan hakisan larian air permukaan melalui cengkaman akar.

8 Menyederhanakan suhu sekitar- berkaitan dengan kelembapan udara yang tinggi di kawasan hutan tebal maka suhu persekitaran juga adalah sederhana. Udara yang nyaman ini menjamin habitat yang sesuai untuk kepelbagaian spesies fauna dan flora hidup, membesar dan membiak.


9. Mengurangkan kelajuan angin- Di kawasan hutan hujan tropika tiupan angin sentiasa tenang dan nyaman. Dirian pokok dan kanopinya mampu mengurangkan halaju angin dengan berkesan.

10. Membekalkan oksigen- tumbuhan melakukan proses fotosintesis dengan adanya cahaya matahari, air dan bahan-bahan mineral dalam tanah. Melalui proses tersebut oksigen dapat dibebaskan.


Kepentingan Hutan Paya Bakau

(kepada manusia)
1. Sumber kayu arang,kayu api dan lain-lain. Kepada manusia

2 Untuk bahan binaan- cerucuk dan pancang kayu dalam pembinaan benteng dan jambatan dan tiang rumah.

3. Sumber perubatan – ubat sakit kerongkong dari bakau minyak dan ubat tahan muntah dari bakau perepat.

4. Sumber makanan yang menghasilkan pendapatan tambahan kepada nelayan pantai dari tangkapan pelbagai jenis ikan, ketam nipah, lokan, kerang, Kepah dan lain-lain.

5. Kawasan hutan bakau telah diubah menjadi kolam-kolam ternakan akuakultur seperti ternakan ikan kerapu dan udang harimau.

6. Sesetengah tempat- hutan dikekalkan dalam keadaan semula jadi sebagai
Satu tarikan pelancong- ia berfungsi sebagai eko pelancongan.

(kepada alam sekitar)
7. Membekalkan oksigen –tumbuhan bakau yang menghijau menyerap karbon dioksida dan membebaskan oksigen menerusi proses fotosintesis

8. Mengawal hakisan/menstabilkan muara sungai/pesisir pantai- pokok-pokok bakau yang berakar ceracak dan tumbuh dengan padat dapat mengurangkan pengaliran sedimen dan mencengkam struktur tanah di kawasan pesisir pantai tersebut.

9 Menghalang angin kencang- hutan bakau sebagai zon penampang yang boleh menghalang tiupan angin kencang dari laut ke kawasan pedalaman.

10 Penapis bahan pencemar- hutan paya bakau berupaya menyerap bahan pencemar seperti sebatian nitrogen dan fosforus.

11. Habitat pelbagai jenis hidupan air. Berfungsi sebagai tempat pembiakan dan perlindungan pelbagai jenis udang, ketam, kepah, kerang dan lain-lain. Kawasan ini sesuai untuk pembiakan kerana air yang tenang dan banyak plankton sebaqgai sumber makanan.

Keseimbangan ekosistem
Merupakan usaha mengekalkan keseimbangan sesuatu ekosistem dengan melibatkan pengekalan komponen biotik dan abiotik secara seimbang dari segi interaksi di antara satu dengan yang lain. Perubahan yang berlaku pada sesuatu komponen ekosistem boleh mencetuskan reaksi daripada komponen lain bagi penyesuaian satu keseimbangan ekosistem baru. Faktor utama yang menyebabkan sesebuah ekosistem terganggu ialah:

1. faktor fizikal/semulajdi – serangan penyakit

2 Faktor alam sekitar/bencana alam
- kemarau
- banjir
- hakisan
- tanah rutuh
- rebut taufan

3. Faktor aktiviti manusia
- Gangguan ekosistem hutan
Perubahan cuaca dan iklim- kemarau- tumbuhan mati-berlaku kepupusan terhadap pengeluar- pengguna menghadapi ketidakcukupan makanan dan Ini mengganggu proses rantaian makanan dan pengaliran tenaga seterusnya menyebabkan ekosistem tersebut terganggu.

Fenomena kebakaran hutan akibat cuaca yang panas- tumbuhan semula jadi yang berfungsi sebagai pengeluar dan pelindung/habitat akan musnah. Ini akan mengganggu bekalan makanan kepada herbivor, karnivor dan omvivor seterusnya pereput /pungurai.

Gempa bumi dan pergerakan jisim- kemusnahan kepada tumbuhan-
kepupusan pengeluar merupakan gangguan kepada rantaian makanan dan tenaga seterunya member kesan kepada pengguna herbivor dan pengguna-pengguna lain.

Pembinaan empangan hidroelektrik – melibatkan penebangan dan pembersihan untuk pembinaan empangan dan juga penenggelaman kawasan hutan bagi tujuan menakung air. Rantaian makanan hutan hujan tropika termusnah dengan cepat.

Pembalakan tanpa kawalan- menyebabkan kemusnahan spesies fauna dan flora secara besar-besaran. Kemusnahan rantaian makanan, kehilangan habitat mejejaskan ciri ekologi dan mengganggu ekosistem tersebut.

Pemburuan dan pemungut sumber hutan- kepupusan hidupan dan kepupusan kepelbagaian biologi. Unsur-unsur biotik dalam hutan tersebut pupus dan ini menjejaskan proses pengaliran makanan

Aktiviti pertanian pindah- aktiviti penebangan/pemusnahan hutan semula jadi dilakukan secara besar-besaran untuk dijadikan ladang-ladang pertanian. Pembakaran hutan akibat pertanian pindah boleh memusnahkan ekosistem hutan dan ini mengganggu pengaliran makanan dan tenaga.

Pembangunan bandar di kawasan tanah tinggi-Pembinaan kawasan rumah-rumah mewah bangunan-bangunan, infrastruktur dan lain-lain melibatkan penebangan hutan secara besar-besaran yang menyebabkan pengeluar mati dan musnah, yang secara tidak langsung membawa kemusnahan rantaian makanan.

2. Gangguan ekosistem pertanian

1. Serangan penyakit- penyakit terhadap pokok-pokok padi dan populasi dalam sawah padi-kepupusan spesies

2. Kemarau- kekeringan kawasan pertanian-tanaman mati dan pupus
3 Banjir-air menenggelami kawasan pertanian- tanaman mati dan kepupusan hidupan

4. ribut- memusnahkan tanaman di kawasan pertanian

5 Penambakan-pembinaan kawasan perumahan, infrasruktur, industri, pembandaran dan lain-lain-kemusnahan kawasan pertanian

6 penggunaan baja kimia dan racun serangga secara berlebihan yang
membawa kepada kepupusan spesies.

7 Menjerat haiwan- yang membawa kepada kepupusan haiwan dalam kawasan tersebut.

8 Industri-pengaliran sisa toksid ke kawasan pertanian-bertambah keasidan tanah-membawa kepada tanaman mati

3. Gangguan ekosistem tasik/kolam

1. Aktiviti penebusgunaan tasik
Tasik yang ada mungkin ditimbus untuk dijadikan pelbagai tapak bina seperti kawasan perumahan, industri dan lain-lain. Ini memusnahkan semua ekosistem di dalamnya. Habitat tasik berkenaan akan hilang dan semua jenis hidupan air akan mati.

2. Pembangunan pertanian
Penggunaan racun seperti DDT dan penggunaan baja kimia menyebabkan
Sumber-sumber air tasik tercemar apabila bahan kimia tersebut dilarut resapkan oleh air dan menuju ke sungai/tasik. Kemerosotan kualiti sumber air tasik ini menyebabkan hidupan air tersebut mati seperti zooplankton dan tumbuhan hijau yang lain dan ini juga menyebabkan
Rantaian makanan dalam tasik akan musnah.

3. Aktiviti perindustrian
Berlakunya penyaluran dan pembuangan sisa toksik oleh sesetengah kilang memproses seperti kilang getah, kelapa sawit, kilang membuat cat dan lain-lain. Ini menyebabkan air tasik tercemar dan memusnahkan segala hidupan di dalam tasik tersebut sekaligus keseluruhan ekosistem tasik akan musnah

4. Aktiviti penternakan
Pembuangan najis binatang ternakan ke dalam tasik juga merosakkan kitaran ekosistem tasik. Contoh najis khinzir ke dalam tasik akan menjejaskan ekosistem tasik berkenaan. Air tasik akan berbau busuk dan berasid ini mematikan hidupan dalam tasik berkenaan.

5. Aktiviti pelancongan
Melibatkan penyaluran dan pembuangan sisa kumbahan dari hotel, resort,
chalet ke kawasan tasik yang berdekatan. Ini menambahkan kandungan bakteria ini menyebabkan kualiti air tasik kian merosot dan seterusnya mematikan pelbagai sumber seluruh hidupan akuatik dalam tasik termasuklah zooplankton yang menjadi sumber makanan utama kepada hidupan dalam tasik.

6 Pembangunan sektor pembandaran
Pertambahan penduduk bandar, kewujudan kawasan setinggan yang membuang sisa domesik seperti sampah sarap dan air kumbahan ke tasik atau takungan air yang berhampiran termasuk juga pembuangan sisa makanan oleh peniaga kecil. Ini menyebabkan air tasik menjadi busuk dan seterusnya mengganggu keseimbangan ekosistem tasik berkenaan.

7. Aktiviti perlombongan

Sisa perlombongan bijih timah, emas dan tembaga mencemarkan tasik apabila ia dialirkan/dibuang ke dalam tasik. Contoh, perlombongan tembaga di Mamut Sabah. Air tasik berkelodak dan tercemar dan ini menyebabkan terganggunya hidupan dalam tasik berkenaan.

Kesan kemusnahan ekosistem hutan hujan tropika
1 Kesan terhadap alam sekitar fizikal
Gangguan terhadap kepelbagaian biologi- spesies flora dan fauna diancam kepupusan sehingga ada antaranya tidak sempat dijalankan pemuliharaan. Contoh: hutan hujan amazon seluas 0.5 bilion hektar mempunyai berjuta spesies haiwan dan tumbuhan yang sekarang sudah terancam.

Habitat semula jadi musnah- apabila habitat musnah haiwan juga turut musnah atau berlakunya penghijrahan spesies untuk mencari habitat baru

Kerosakan ekosistem – kemusnahan rantaian makanan, kitar tenaga dan lain-lain. komponen biotik dan abiotik musnah menyebabkan gangguan ekologi secara menyeluruh akan berlaku.

Kesan terhadap cuaca- kemusnahan hutan boleh mengubah cuaca dunia. hutan berfungsi menyerap karbon dioksida dan membebaskan oksigen dan ini juga boleh mengurangkan kesan rumah hijau. Kemusnahan hutan menyebabkan pelepasan karbon dioksida akan terus berlaku sehingga menyumbang kepada pemanasan global. Ini menyebabkan berlakunya peningkatan suhu.

Pengurangan kelembapan udara- ini terjadi kerana fungsi tumbuhan untuk membebaskan wap-wap air telah hilang ini menyebabkan wap air dalam udara berkurangan. Dalam suasana udara kering memudahkan lagi
wujudnya partikel terampai dalam udara yang secara langsung memudah terjadinya fenomena jerebu.

Tiupan angin yang lebih kencang- angin kering menyebabkan tekanan udara rendah ini menambahkan halaju angin, dengan ketiadaan tumbuhan sebagai penghalang menyebabkan tiupan angin lebih kencang.

Kesan terhadap hidrologi- Ketiadaan tumbuhan menyebabkan kadar susupan air ke dalam tanah berkurangan, menjejaskan kawasan tadahan air dan bekalan air ke dalam sungai atau tasik. Di samping mengurangkan jumlah hujan tempatan kerana kurangnya proses transpirasi. Juga meningkatkan kadar larian air permukaan yang membawa banyak kelodak dan lumpur ke dalam sungai

Kesan terhadap manusia
Kekurangan sumber makanan- Banyak spesies tumbuhan hutan sebagai sumber makanan. Kesan utama kepada masyarakat orang asli yang banyak bergantung sumber makanan dari memungut hasil hutan dan memburu binatang.

Mengurangkan sumber kayu balak- pokok-pokok balak yang berharga seperti cengal, meranti, seraya, keruing dan lain-lain akan musnah. Ini akan mengganggu aktiviti ekonomi berasaskan sumber pembalakan industri perabot, industri kayu dan lain-lain, ini menjejaskan pendapatan penduduk dan negara.

Mengurangkan bekalan oksigen- untuk keperluan pernafasan kepada benda hidup.

Menjejaskan sumber air- simpanan air dalam tanah akan berkurangan yang akan mengurangkan bekalan air kepada sungai dan empangan. Kesannya manusia juga akan mengalami krisis bekalan air.

Langkah mengawal kemusnahan ekosistem hutan hujan
Langkah pemeliharaan
1. Mewarta kawasan hutan simpan. Kawasan hutan seperti ini dinamakan
sebagai hutan perlindungan, hutan berhasil dan hutan lipur.

2. Penguatkuasaan undang-undang- kerajaan telah meluluskan akta per hutanan Negara dan akta industri berasaskan kayu pada tahun 1984. Di bawah akta ini telah menggariskan beberapa larangan seperti, memasuki kawasan hutan kekal, menebang, memotong dan lain-lain. Mereka yang melakukan kesalahan akan dibawa ke mahkamah dan didenda sehingga RM 50 000 atau 2 tahun penjara.

3. Pendidikan – pendidikan tentang alam sekitar boleh dilaksanakan pada dua peringkat iaitu peringkat sekolah sebagai kurikulum formal yang diajar dalam mata pelajaran geografi. Secara tidak formal melalui pembacaan dan kempen kesedaran.

4. Kempen kesedaran- biasanya dilaksanakan oleh badan bukan kerajaan (NGO) seperti Pencinta Alam Sekitar Malaysia dan juga Sahabat Alam Sekitar (SAM)
Langkah pemuliharaan
1. Penanaman semula – menanam semula hutan di kawasan yang telah mengalami kepupusan. Dengan kaedah satu spesies atau pelbagai spesies

2. Silvikultur- iaitu cara pemulihan hutan yang melibatkan penubuhan ladang hutan

Langkah /usaha untuk mengekalkan ekosistem hutan paya

1. Langkah perundangan- menghadkan lesen penebangan hutan dan mengenakan tindakan undang-undang kepada pesalah.

2. Bukan perundangan- mengadakan projek tanam semula hutan (pemuliharaan)

3. Mewartakan hutan simpan

4 Kependidikan- tentang pentingnya hutan pada masa depan.

5 Tubuh satu jawatankuasa untuk pemantauan kawasan hutan paya

SISTEM ATMOSFERA

: SISTEM ATMOSFERA

TAJUK 1 : Struktur dan Kandungan Atmosfera

Atmosfera merupakan satu zon lapisan yang menyelubungi bumi serta terdiri daripada struktur tertentu. Atmosfera memainkan peranan yang penting kepada hidupan di bumi kerana di sinilah wujudnya gas seperti oksigen yang menampung kehidupan organisma biotik di bumi. Atmosfera juga bertindak sebagai penghalang kepada sinaran ultra ungu yang berbahaya kepada hidupan. Di samping itu, sebahagian daripada proses kitaran hidrologi turut berlaku di atmosfera, antaranya pembentukan hujan dan kerpasan, sejatan dan sejat peluhan. Selain itu, atmosfera juga mengandungi 78% nitrogen, argon 0.9%, CO2 0.03% dan gas-gas lain seperti neon, helium, kripton, ozon, radon dan lain-lain lagi 0.003%. Gas-gas ini dianggap sebagai sumber kerana ia mempunyai kepentingan dan kegunaan tersendiri. Nitrogen melalui proses edaran nitrogen membekalkan nutrien nitrat untuk pertumbuhan tumbuhan dan haiwan. Oksigen penting untuk kesemua hidupan di bumi untuk proses pernafasan. Karbon dioksida penting untuk tumbuhan menjalankan proses fotosintesis. Wap air di atmosfera membolehkan proses pemeluwapan yang membawa hujan dan air hujan adalah penting untuk kehidupan di bumi ini. Sebagai sumber untuk kegiatan industri seperti gas argon untuk tiub radio, industri memateri dan gas mentol. Gas nitrogen, oksigen dan karbon dioksida juga digunakan dalam pelbagai jenis industri. Selain itu gas-gas ini juga bertindak sebagai pengimbang kepada bajet haba dunia. Banyak cahaya ultra ungu dipantul semula atau diserap oleh atmosfera bumi. Melalui proses penapisan ini hanya lebih kurang 47% bahangan solar diterima daripada matahari supaya bumi tidak menjadi terlalu panas untuk kehidupan tumbuhan, haiwan dan manusia. Karbon dioksida, wap air dan awan menyerap gelombang panjang bumi untuk memanaskan lapisan atmosfera supaya bumi tidak menjadi terlalu sejuk. Keadaan yang terlalu sejuk tidak membolehkan kehidupan di bumi ini hidup.

Contoh Soalan Kandungan Atmosfera
1. Jelaskan secara ringkas kandungan atmosfera. [5 markah]
Kandungan atmosfera ialah gas-gas tetap (seperti oksigen, karbon dioksida, nitrogen dan hidrogen), gas-gas inaktif (seperti argon, neon, kripton dan helium), wap air, debu dan bakteria.

Struktur Atmosfera
1. Atmosfera bumi mempunyai struktur dan lapisan yang berbeza mengikut ketinggian.
2. Struktur ini sukar untuk dikira secara tepat memandangkan tiada satu garis pemisah di antara satu struktur dengan struktur yang lain.
3. Ahli kaji iklim beranggapan bahawa perbezaan struktur atmosfera ini adalah berdasarkan kepada perbezaan suhu.
4. Selain itu, struktur atmosfera bumi dengan angkasa lepas juga tidak dapat dihitung dengan tepat. Sempadan yang dilakar setakat ini hanyalah berdasarkan kepada tarikan bumi bersamaan dengan daya empar putaran bumi (daya yang dipengaruhi putaran bumi).
5. Terdapat empat struktur atmosfera bumi yang utama dari lapisan yang paling rendah ke lapisan yang paling tinggi, iaitu Troposfera, Stratosfera, Mesosfera dan Termosfera.

Troposfera
1. Troposfera merupakan lapisan yang terendah, iaitu antara 8 – 14 km. Lapisan ini menjadi zon pembentukan unsur cuaca seperti hujan, suhu, kelembapan dan sebagainya.
2. Perbezaan unsur cuaca menghasilkan iklim yang berbeza dari satu kawasan ke kawasan yang lain.
3. Struktur troposfera berbeza-beza mengikut musim, misalnya di kawasan beriklim sederhana, pada musim sejuk, lapisan troposfera adalah adalah lebih nipis berbanding lapisannya pada musim panas. Lapisan paling atas troposfera dikenali sebagai Tropopous.
4. Di lapisan troposfera, pengurangan suhu secara umum menurut tinggi pada kadar min kira-kira 1oC bagi setiap 650 meter.
5. Di lapisan tropopous, terdapat satu keadaan yang dipanggil sebagai isoterma, di mana suhunya tidak banyak berubah mengikut tinggi.
6. Ciri lapisan Troposfera ialah:
a) Halaju angin semakin tinggi mengikut ketinggian
b) Kelembapan semakin berkurangan mengikut ketinggian (menghampiri sempadan tropopous)
c) Lapisan troposfera adalah nipis dan mengandungi 80% jisim atmosfera.

Stratosfera
1. Lapisan stratosfera terletak di atas troposfera. Ketinggiannya dari lapisan troposfera ialah lebih kurang 96 km.
2. Suhu di lapisan ini tidak banyak berubah dengan pertambahan ketinggian. Namun begitu, pada ketinggian melebihi 20 km, keadaan menjadi bertambah panas.
3. lapisan di sini merupakan zon di mana bahangan matahari diserap oleh ozon. Lapisan yang memisahkan lapisan stratosfera dan mesosfera ialah satu lapisan nipis dipanggil stratopos.
4. Ciri lapisan stratosfera ialah :
a) Tanpa turbulen angin, kawasan di lapisan ini adalah stabil. Kawasan stabil menjadi laluan kapal terbang.
b) Pada paras 10 km ke 20 km, tiada perubahan suhu. Ia dipanggil lapisan isoterma dan selepas ini, suhu meningkat mengikut ketinggian.

Mesosfera
1. Lapisan yang terdapat di atas stratosfera ialah mesosfera. Lapisan ini terletak pada ketinggian 50 hingga 80 km.
2. Lapisan ini dipisahkan dengan satu lapisan nipis di atasnya yang dipanggil mesopaus.
3. Ciri lapisan mesosfera ialah :
a) Tekanan udara yang rendah disebabkan udara semakin menipis.
b) Suhu semakin menurun mengikut ketinggian. Sejuk yang terlampau sejuk ini menggalakkan pembentukan awan sejuk yang dipanggil noctilucent.

Ionsfera/Termosfera
1. Lapisan ini terletak di atas mesosfera iaitu antara 80 km hingga 10 km.. Komposisi molekul udaranya adalah dalam bentuk atom.
2. Suhunya semakin meningkat mengikut ketinggian tetapi tekanan udaranya sangat rendah.
3. Ketebalan dan ketumpatan lapisan ini sentiasa berubah.
4. Lapisan ini terdiri daripada ion-ion gas dan elektron-elektron yang bergerak bebas. Keadaan ini penting untuk perkembangan telekomunikasi kerana pantulan gelombang radio dapat berlaku di sini.
5. Terdapat empat bentuk atom, iaitu :
a) Molekul nitrogen
b) Molekul oksigen
c) Molekul helium
d) Atom hidrogen

SINARAN SURIA
Matahari yang terdiri daripada 70% hidrogen, 28% helium dan 2% unsur-unsur lain menghasilkan tenaga haba melalui proses pelakuran, (pelakuran ialah proses yang berlaku semasa hidrogen bertukar menjadi helium). Tenaga yang berasal dari bahagian teras matahari yang begitu panas (16×106oK) sampai ke permukaan matahari melalui bahangan dan perolakan hidrogen. Suhu permukaan matahari adalah lebih kurang 6000oC (11000oF) membebaskan tenaga yang banyak ke semua arah. Walaupun jarak matahari dan bumi adalah jauh iaitu lebih kurang 149 600 000 km (93 000 000 batu), matahari mampu memancarkan cahayanya dengan berkesan. Tenaga matahari dipancarkan dalam bentuk gelombang elektromagnet dengan kelajuan 300 000 km (186 000 batu) sesaat dan mengambil masa 9.33 (8.31) minit untuk sampai ke permukaan bumi. Jumlah tenaga haba yang yang diterima di atmosfera bumi ialah 2.0 cal/cm2/minit, dan ini dikenali sebagai malar suria. (Kalori merupakan jumlah haba yang digunakan untuk memanaskan 1 gm air daripada 14.5oC kepada 15.5oC.) Tenaga bergerak dari matahari ke permukaan bumi dalam bentuk gelombang sinaran dan boleh dipindahkan melalui vakum dan sekiranya pemindahan tenaga tersebut berlaku melalui sesuatu bahan yang lutsinar, bahan itu sendiri tidak menjadi panas atau menerima sebarang kesan. Cekak cahaya suria (solar beam) bergerak keluar dari matahari dalam arah yang lurus dan hanya sebahagian kecil sahaja daripada sinaran tersebut sampai ke permukaan bumi. Gelombang sinaran matahari tidak banyak hilang semasa pergerakannya melalui angkasa. Walau bagaimanapun, memandangkan tenaga yang dipancarkan daripada satu badan yang berbentuk bulat, intensiti bagi setiap unit kawasan semakin berkurangan dengan bertambahnya jarak dari matahari. Tenaga suria yang sampai ke bumi dan atmosfera dikenali sebagai insolasi. Walaupun jumlah output suria yang diterima oleh bumi adalah begitu kecil jika dibandingkan dengan jumlah output matahari secara keseluruhannya, ia merupakan jumlah yang begitu penting bagi permukaan bumi. Tenaga suria yang diterima oleh bumi dalam satu saat adalah lebih kurang sama dengan jumlah tenaga elektrik yang dijana di seluruh bumi selama satu minggu. Gelombang elektromagnet dari matahari terdiri daripada 8% sinaran ultra ungu, sinaran X dan sinaran gamma, 47 % cahaya yang boleh dilihat (cahaya tampak atau invisible light) dan 45% gelombang infra-merah. Gelombang cahaya matahari juga dapat dibahagikan kepada gelombang pendek dan gelombang panjang. Panjang pendek sesuatu gelombang itu ditentukan dengan mengukur jarak antara dua puncak gelombang yang berturut-turut. Hukum fizik yang penting berkaitan dengan badan yang memancarkan tenaga dalam bentuk gelombang mempunyai kaitan dengan suhu badan tersebut. Suatu badan yang mempunyai suhu permukaan yang tinggi akan memancarkan tenaga dalam bentuk gelombang yang lebih pendek jika dibandingkan dengan badan yang mempunyai suhu permukaan yang lebih sejuk. Dua hukum asas yang perlu diketahui untuk memahami sifat-sifat utama aliran insolasi ialah Hukum Stefan-Boltzman dan Hukum Sesaran Wien. Hukum Stefan-Boltzman menyatakan jumlah atau intensiti insolasi yang dipancarkan oleh sesuatu badan adalah berkadar dengan kuasa empat suhu mutlak badan yang memancarkannya. Hukum tersebut dapat dinyatakan melalui persamaan berikut :
I = dT4
di mana;
I : intensiti bahangan yang dipancarkan
d : pemalar Stefan-Boltzman = 5.57 × 10-8 Wm-2K-4 dan K= darjah mutlak atau darjah Kelvin = oC + 273.16
T : suhu mutlak badan yang memancarkan tenaga

Berdasarkan suhu yang dinyatakan di atas, boleh dijangkakan bahawa tenaga yang dipancarkan oleh matahari jauh lebih banyak daripada tenaga yang dipancarkan oleh bumi. Hukum Sesaran Wien menyatakan bahawa panjang gelombang bagi pancaran yang maksimum adalah berkadar songsang dengan suhu mutlak badan yang memancarkannya. Ini dapat dinyatakan melalui persamaan seperti berikut :
1m = w/T
di mana;
1m : pancaran maksimum
w : pemalar Wien = 2.897 mikrometer
T : suhu mutlak badan yang memancarkan tenaga

Contoh Soalan Sinaran Suria.
1. Apakah sinaran suria ? [5 markah]
Sinaran suria merupakan sinaran yang dihasilkan oleh matahari. Ia memancar ke bumi melalui gelombang-gelombang pendek yang terdiri daripada pancaran X, pancaran gama, ultra ungu serta pancaran yang dapat dilihat (visible light). Hanya sebahagian sinaran matahari sahaja yang sampaike permukaan bumi kerana sebahagian dipantulkan balik dan sebahagian lagi diserap oleh partikel atmosfera.

SINARAN BUMI (Radiasi terestrial)
Sinaran bumi atau bahangan bumi wujud akibat daripada bahangan matahari yang sampai ke permukaan bumi dalam bentuk gelombang elektromagnet. Permukaan bumi yang yang telah dipanaskan akan mengeluarkan bahang yang dipanggil sinaran bumi. Walaupun atmosfera hampir lut sinar terhadap gelombang pendek matahari, ia dapat menyerap bahangan bumi dengan mudahnya. Penyerap utama bahang bumi ialah wap air yang menyerap bahang yang mempunyai gelombang panjang di antara 5.3 mikron hingga 7.7 mikron dan juga melebihi 20 mikron. Jumlah sinaran atau bahang bumi bergantung kepada jenis permukaan bumi. Permukaan bumi yang gondol dan tidak berair akan mengeluarkan bahang yang lebih besar berbanding dengan hutan dan kawasan laut. Permukaan berbatu dan berpasir memantul sebahagian besar sinaran matahari. Penyerapan oleh permukaan tersebut agak minimum. Jadi bahang yang dikeluarkan lebih banyak. Kehilangan bahang bumi juga lazimnya berlaku secara maksimum semasa langit cerah. Kadarnya berbeza bergantung kepada litupan awan dan kandungan wap air semasa yang terdapat dalam atmosfera. Suhu purata permukaan bumi adalah lebih kurang 288oK (15oC). Atmosfera meresap banyak radiasi gelombang panjang dan kadar resapan bergantung kepada kandungan gas-gas atmosfera dan gas-gas rumah hijau di atmosfera seperti metana, nitrus oksida, ozon, oksigen, karbon dioksida dan wap air.
BAJET HABA BUMI
Bajet haba menerangkan berapa banyak tenaga diserap oleh bumi dari matahari dan berapa banyak haba dibahang keluar oleh bumi. Jika bumi meresap lebih banyak haba, bumi akan menjadi terlalu panas dan jika permukaan bumi mengeluarkan haba yang berlebihan, permukaan bumi akan menjadi semakin sejuk. Bajet haba adalah satu pengiraan purata untuk satu jangka masa yang panjang. Bajet haba ini tidak seimbang pada :
1. jangka masa yang singkat seperti dalam beberapa jam atau beberapa hari
2. latitud berlainan, iaitu kawasan khatulistiwa akan menerima lebih banyak haba daripada latitud yang lain.
Resapan gelombang pendek matahari akan menaikkan suhu permukaan bumi dan pengeluaran haba gelombang panjang bumi merendahkan suhu bumi. Terdapat satu titik keseimbangangan di mana penerimaan dan pengeluaran haba bumi mencapai satu titik e yang sesuai untuk membolehkan hidupan hidup di bumi.

Contoh Soalan Bajet Haba
1. (a) Apakah yang dimaksudkan dengan bajet haba? [5 markah] STPM 2002 No 2(a)
Maksud bajet adalah jumlah haba yang diterima oleh permukaan bumi daripada bahangan matahari berbanding dengan jumlah haba yang dikeluarkan semula oleh bahangan bumi. Dalam keadaan semula jadi bahangan matahari dalam bentuk gelombang pendek yang diterima oleh permukaan bumi adalah seimbang dengan bahangan bumi yang dibebaskan semula ke angkasa dalam bentuk gelombang panjang. Namun begitu bajet haba ini boleh menjadi tidak seimbang apabila berlakunya perubahan di dalam sistem atmosfera bumi.
Menurut Barry dan Chorley (1977), bajet haba ialah cara-cara nilai sinaran matahari itu digunakan. Tidak semua jumlah tenaga sinaran matahari itu digunakan. Tidak semua jumlah tenaga sinaran matahari yang memasuki sistem atmosfera bumi akan tiba ke permukaan bumi. Ada yang akan diserap, diserak dan dipantul oleh pelbagai juzuk dan unsur dalam atmosfera tersebut. Begitu juga dengan sinaran bumi, bukan kesemuanya akan terlepas ke angkasa ia juga akan melalui proses yang sama dengan sinaran matahari. Ada yang akan diserap, diserak dan dibalikkan semula ke bumi. Apabila dibandingkan antara sinaran matahari yang masuk dengan sinaranbumi yang keluar maka wujudlah bajet haba. Oleh itu, bajet haba merujuk kepada keseimbangan yang berlaku antara jumlah bahangan matahari yang masuk ke sistem bumi-atmosfera dengan jumlah bahangan bumi yang dibebaskan semula ke angkasa.

(b) Dengan bantuan gambar rajah, huraikan bagaimana berlakunya bajet haba.
[10 markah] STPM 2002 No 2(b)
Jika kita mengandaikan bahangan matahari yang memasuki ruang atmosfera-bumi ialah sebanyak 100 unit maka bajet haba boleh ditunjukkan seperti berikut; yang diserap di stratofera oleh ozon (4 unit), diserap di troposfera oleh karbon dioksida (1 unit), wap air (13 unit), habuk (3 unit) dan bintik-bintik air dalam awan (3 unit). Seterusnya yang dibalikkan oleh awan (23 unit), dibalikkan oleh permukaan (4 unit) dan diserakkan oleh atmosfera (4 unit). Jumlah bahang matahari yang oleh albedo planet (0.31 unit). Maka selebihnya 45 unit akan sampai ke bumi sama ada secara langsung (24 unit) atau sebagai bahangan yang telah terganggu (21 unit).












Keterangan rajah
1. Sesetengah bahangan boleh sampai terus ke permukaan bumi tanpa halangan seperti di kawasan ozon yang sudah bocor atau di kawasan litupan awannya adalah nipis.
2. Sebahagian besar bahangan matahari akan mengalami penyerapan, pembalikan, penyerakan dan pantulan oleh lapisan ozon, unsur-unsur yang ada di dalam atmosfera seperti pelbagai gas dan bahan pencemar sebelum ianya tiba ke permukaan bumi. Oleh itu bahangan yang diterima adalah tidak sepenuhnya.
3. Tidak semua bahangan matahari yang diterima oleh bumi pada siangnya akan digunakan oleh semua elemen di bumi. Ada yang diguna seperti oleh tumbuhan, ada yang disimpan sebagai haba pendam seperti oleh bangunan konkrit dan bitumen dan ada yang dibebaskan terus. Namun begitu sebahagian besar bahangan matahari tadi akan dibebaskan semula ke angkasa pada waktu malam. Bahangan yang dibebaskan oleh bumi ini dinamakan sebagai bahangan bumi. Seperti mana penerimaan, pembebasan bahangan ini juga akan berlaku secara terus ke angkasa terutama di kawasan litupan awan nipis seperti di gurun panas dan ada yang akan mengalami penyerapan, pembalikan, penyerakan dan pantulan semula ke bumi oleh elemen-elemen yang ada di dalam atmosfera seperti bahan-bahan pencemar dan sebagainya.
4. Namun begitu pada akhirnya jumlah bahangan matahari yang diterima oleh bumi adalah sama banyaknya dengan bahangan bumi yang dibebaskan semula ke angkasa. Fenomena ini dinamakan sebagai imbangan haba.


(c) Jelaskan fenomena yang menyebabkan berlakunya ketidakseimbangan bajet haba.
[10 markah] STPM 2002 No 2(c)

Ketidakseimbangan bajet haba boleh berpunca akibat tebal atau nipisnya litupan awan di sesuatu kawasan. Ini kerana awan boleh menyekat, menyerak, membalik dan memantul semula bahangan matahari.
Fenomena penipisan lapisan ozon atau kebocoran ozon oleh aktiviti manusia. Lapisan ozon akan membantu menghalang kemasukan sinaran ultra ungu (sinar lembayung) ke permukaan bumi. Kemasukan sinar ulta ungu akan turut meningkatkan suhu atmosfera bumi.
Fenomena kesan rumah hijau juga akan menyebabkan ketidakseimbangan bajet haba. Gas-gas rumah hijau seperti karbon dioksida dan karbon monoksida yang boleh menyerap dan menyimpan haba dan juga menghalang pembalikan bahangan bumi ke angkasa.
Fenomena jerebu pula boleh mengurangkan penerimaan bahangan matahari kerana komponen-komponen jerebu seperti PM10 boleh bertindak menyerakkan bahangan matahari. Partikel-partikel terampai akan menyerakkan bahangan matahari secara mendatar apabila bahangan tersebut dipancarkan kepadanya. Darjah serakan bergantung kepada saiz partikel yang terlibat berbanding dengan jarak gelombang bahangan suria. Jika partikel lebih kecil berbanding dengan jarak gelombang akan menyebabkan serakan Rayleigh. Sekiranya saiz partikel sama besar dengan jarak gelombang akan menyebabkan serakan Mie. Serakan ini banyak dilakukan oleh partikulat di dalam jerebu seperti debu, habuk terampai dan lain-lain bahan pencemar udara. Misalnya kes jerebu yang melanda negara pada tahun 1997 pernah menyebabkan langit di Kuala Lumpur berwarna kekuningan pada waktu tengah hari. Manakala letusan gunung berapi Pinatubo di Filipina yang memuntahkan debu hingga beberapa kilometer tinginya telah menyebabkan serakan mie sehingga langit sekitarnya berwarna kemerahan.
Albedo bumi juga akan mempengaruhi ketidakseimbangan bajet haba. Albedo bumi adalah pembalikan sinaran suria oleh permukaan bumi yang bergantung kepada gelap atau cerah permukan bumi. Permukaan bumi yang lebih gelap akan menyerap haba yang lebih banyak manakala permukaan bumi yang cerah seperti kawasan litupan salji akan membalikkan sinaran suria dengan lebih banyak. Tidak semua sinaran suria yang tiba di permukaan bumi akan diserap dan digunakan oleh hidupan, sebahagian daripada sinaran tersebut akan dipantulkan pula oleh permukaan bumi secara langsung. Oleh itu, albedo sebenarnya ialah nisbah antara cahaya yang dipantulkan dengan cahaya yang diterima oleh permukaan bumi. Nilai albedo berbeza-beza antara tempat-tempat yang berlainan bergantung kepada sifat-sifat permukaan bumi tersebut.

TABURAN SUHU SECARA MENDATAR
Taburan suhu secara mendatar boleh ditunjukkan dengan menggunakan peta garisan sesuhu (isoterma). Pada peta ini, garisan dilukis bagi menyambungkan kawasan yang mempunyai purata suhu bulanan atau tahunan yang sama. Bagi mengelakkan kekeliruan seperti garisan sebuah gunung atau lurah, garis sesuhu hanya didasarkan kepada daratan yang tidak mempunyai tanah tinggi, iaitu ia merupakan suatu purata yang terdapat pada aras laut. Garis sesuhu secara mendatar lazimnya memanjang dari barat ke timur hampir selari dengan garis lintang. Keadaan ini disebabkan kawasan yang terdapat di garisan lintang yang serupa menerima jumlah tenaga matahari yang seragam melainkan dengan perbezaan ketelusan atmosfera yang dikaitkan dengan litupan awan. Terdapat beberapa faktor yang mempengaruhi taburan suhu secara mendatar. Antaranya garis lintang. Garis lintang yang rendah sentiasa lebih panas dari garis lintang tinggi kerana matahari sentiasa berada tegak di atas kepala. Lapisan atmosfera juga lebih nipis di garisan khatulistiwa. Arus lautan pula mempengaruhi kawasan yang berdekatan dengan laut. Angin yang bertiup di atas arus panas menjadi lembap dan menghasilkan hujan lebat. Keadaan ini tidak berlaku di kawasan arus sejuk. Litupan awan juga akan mempengaruhi taburan suhu secara mendatar. Litupan awan di bahagian khatulistiwa adalah sangat tebal. Keadaan ini menghasilkan suhu yang rendah pada siang hari disebabkan pembalikan bahangan haba bumi. Di kawasan gurun, keadaan ini berlaku sebaliknya dengan waktu siangnya panas terik manakala waktu malamnya adalah dingin. Faktor ketinggian juga sangat penting mempengaruhi taburan suhu. Semakin tinggi sesuatu kawasan, maka semakin sejuk suhunya. Dianggarkan suhu berkurangan dengan kadar 1oC bagi setiap 165 meter ketinggian. Sifat kebenuaan juga menjadi faktor sesuatu kawasan itu berbeza dengan kawasan pinggir pantai. Kawasan daratan menyerap dan memancarkan haba lebih cepat daripada lautan. Bezantara suhu tahunan dan harian adalah lebih besar di kawasan daratan.

Contoh Soalan Taburan suhu secara mendatar
1. Jelaskan faktor-faktor yang mempengaruhi taburan suhu secara mendatar yang tidak seragam di permukaan bumi. [12 markah] STPM 1999 No 4(a)
Faktor-faktor yang mempengaruhi taburan suhu secara mendatar yang tidak seragam di permukaan bumi ialah
1) Bentuk muka bumi – ketinggian, laut dan tasik
2) Litupan permukaan bumi – tumbuhan, bangunan, awan dan salji
3) Kandungan tanah dan warna tanah yang berbeza-beza menghasilkan pemanasan yang berbeza-beza – suhu berbeza-beza.
4) Nilai albedo permukaan bumi yang berbeza-beza
5) Kandungan lembapan tanah yang berbeza-beza
6) Jangka masa dan sudut pancaran matahari yang berbeza mengikut garis lintang
7) Aspek – cerun yang menghadap matahari dengan cerun yang terlindung
8) Angin-angin sejuk seperti mistral merendahkan suhu, angin panas seperti Chinook dan Fohn – meningkatkan suhu
9) Arus lautan – pergerakan arus lautan panas dapat menaikkan suhu dan arus sejuk menurunkan suhu



2. Huraikan bagaimana perbezaan taburan suhu secara mendatar mempengaruhi edaran umum atmosfera. [13 markah] STPM 1999 No 4(b)
Konsep edaran umum atmosfera adalah proses pergerakan udara di atmosfera bumi untuk mengimbangkan perbezaan tekanan udara. Pergerakan udara bermula dengan perbezaan suhu di antara dua tempat yang berbeza di permukaan bumi. Kawasan yang lebih panas akan menjadikan udara lebih kurang tumpat dan bergerak ke atas. Keadaan ini akan menjadikan kawasan tersebut mengalami tekanan rendah berbanding dengan kawasan lain. Perbezaan tekanan udara ini akan menyebabkan penyerbuan udara dari kawasan lain yang bertekanan tinggi. Pergerakan udara inilah yang menjadi asas kepada edaran umum atmosfera.
Kawasan garis lintang rendah di permukaan bumi yang menerima pancaran matahari yang lebih banyak akan meningkatkan suhu udara berbanding kawasan garis lintang tinggi. Dengan ini kawasan garis lintang rendah seperti kawasan tropika akan mengalami tekanan udara rendah yang dikenali sebagai doldrum. Udara dari kawasan garis lintang tinggi seperti di kawasan sederhana dan kutub akan bergerak keluar menuju ke kawasan tropika.
Secara umumnya dapat diringkaskan seperti berikut;
1. Ketidakseimbangan bahangan bersih yang diterima di antara garis lintang dunia menyebabkan perbezaan taburan suhu.
2. Perbezaan suhu menyebabkan perbezaan kecerunan tekanan.
3. Perbezaan tekanan udara mewujudkan sel tekanan.
4. Kewujudan kecerunan tekanan antara sel menyebabkan pergerakan udara.
5. Perubahan kedudukan matahari mengikut musim akan menghasilkan perubahan edaran angin yang dikenali sebagai edaran umum atmosfera.

3. Mengapakah taburan suhu secara mendatar tidak sekata di permukaan bumi ? [10 markah]
- Litupan awan. Kawasan tropika lembap banyak awan menyebabkan suhu lebih rendah. Kawasan gurun mempunyai sedikit awan menyebabkan suhu lebih tinggi.
- Kebenuaan. Kawasan yang jauh dari pinggir pantai akan mengalami suhu yang tinggi pada musim panas dan suhu yang lebih rendah pada musim sejuk berbanding pinggir pantai.
- Pengaruh arus laut. Pantai yang dilanggar arus laut panas, suhunya lebih tinggi berbanding pantai yang dilanggar arus laut sejuk. Arus laut akan menyederhanakan suhu iaitu rendah pada musim panas dan tinggi pada musim sejuk.
- Warna tanah. Tanah gelap suhunya lebih tinggi kerana menyerap tenaga suria berbanding tanah cerah. Warna tanah yang cerah, suhunya lebih rendah kerana albedo lebih tinggi.
- Aspek cerun. Suhu agak tinggi pada cerun bukit atau gunung yang menghadap pancaran matahari berbanding dengan cerun yang terlindung.
- Nilai albedo. Permukaan bumi yang berbeza-beza dari segi gelap atau cerah dan sudut pancaran matahari turut mempengaruhi suhu permukaan bumi. Permukaan cerah nilai albedotinggi berbanding permukaan gelap.

KONSEP ASAS CUACA DAN IKLIM

Iklim dan cuaca mempunyai ciri-ciri yang tersendiri. Iklim lazimnya digambarkan sebagai unsur purata sesuatu fenomena cuaca seperti suhu dan hujan, iaitu satu keadaan cuaca yang berbeza-beza mengikut hari dalam suatu jangka masa yang panjang. Taburannya dikatakan lebih meluas merangkumi skala dunia (pola iklim dunia) danselalunya digunakan bagi merujuk ciri iklim di sesebuah negara. Contohnya sebagaimana pernyataan di bawah :
Malaysia beriklim khatulistiwa dengan hujan dan panas sepanjang tahun. Purata hujan tahunannya adalah 2300mm dan suhunya 28.5oC.
Pernyataan di atas hanya menerangkan ciri iklim yang disebut secara purata. Angka-angka yang diberikan itu tidaklah tepat kerana perlu diingatkan bahawa iklim sebenarnya ialah satu gabungan perubahan cuaca. Ini bermakna disebalik data hujan tahunan atau suhu yang diberikan, terdapat juga stu kawasan yang terdapat di dalam negara tersebut yang berbeza dari segi taburannya. Justeru, pernyataan umum ini perlulah diperincikan dengan mengkaji ciri-ciri cuacanya pula. Walau bagaimanapun, nilai angka tersebut dapat menjelaskan di mana iklim sesebuah negara itu boleh dikategorikan. Maklumat ini sangat penting kerana perbezaan purata inilah akan menentukan klasifikasi iklim sesebuah negara. Cuaca secara umumnya lebih berifat mikro dan tempatan. Ia digambarkan melalui keadaan atmosfera pada wktu-waktu tertentu dalam jangka masa yang singkat. Oleh itu, cuaca merupakan suatu perkara yang dinamik dan kadang kala sukar diramal. Bagi satu kawasan yang kecil, umpamanya sebuah daerah atau bandar, mungkin terdapat perbezaan cuaca yang ketara bagi satu-satu masa. Pernyataan mengenai cuaca selalunya dibuat dengan lebih terperinci dengan merujuk kepada suatu masa dan kawasan secara spesifik. Contohnya seperti berikut :
Pada sebelah pagi, cuaca di Kuala Lumpur cerah dengan suhu sekitar 27oC. Lain-lain kawasan di sekitarnya juga sama. Manakala di sebelah petang pula, kawasan Kuala Lumpur, Putrajaya dan Kajang, cuaca dijangkakan mendung dengan hujan renyai-renyai sehingga lewat petang.
Dari pernyataan ini, jelas menunjukkan bagaimana keadaan hujan dan suhu bagi sesuatu kawasan mengikut perbezaan masa. Walaupun cuaca lebih banyak membincangkan mengenai unsur hujan dan suhu, cuaca juga boleh dinyatakan dengan lain-lain fenomena seperti keadaan angin (kelajuan dan arah), kelembapan udara, tekanan udara dan sebagainya.

Contoh Soalan Konsep asas cuaca dan iklim.
1. Apakah makna iklim dan cuaca ? [5 markah]
Iklim ialah unsur purata sesuatu fenomena cuaca seperti suhu dan hujan, iaitu suatu keadaan cuaca yang berbeza-beza mengikut hari dalam suatu jangka masa yang panjang. Taburannya dikatakan lebih meluas merangkumi skala dunia (pola iklim dunia) dan selalunya digunakan bagi merujuk ciri-ciri iklim di sesebuah negara.
Cuaca umumnya lebih bersifat mikro dan tempatan. Ianya digambarkan melalui keadaan atmosfera pada waktu-waktu tertentu dalam suatu jangka masa yang singkat. Oleh itu, cuaca merupakan suatu perkara yang dinamik dan kadang kala sukar diramal. Bagi suatu kawasan yang kecil umpamanya satu daerah atau bandar, mungkin terdapat perbezaan cuaca yang ketara bagi satu-satu masa.

FAKTOR MEMPENGARUHI CUACA DAN IKLIM

Terdapat pelbagai faktor yang mempengaruhi iklim dan cuaca di sesuatu kawasan yang secara tidak langsung akan mencorakkan perilaku hujan. Kebanyakan faktor yang terdapat berkait rapat dengan letakan dan lokasi sesebuah kawasan itu. Antaranya ialah kedudukan dari garis lintang atau latitud. Ciri iklim sesebuah kawasan banyak dipengaruhi oleh kedudukannya dari garis lintang. Sebenarnya kesemua klasifikasi iklim yang terdapat di bumi ini adalah berdasarkan kedudukannya dari garis khatulistiwa (latitud 0o). Di sini suhu secara relatifnya adalah yang tertinggi dan terpanas berbanding bahagian-bahagian lain di dunia. Oleh itu, semakin sesuatu kawasan itu jauh ke hemisfera utara atau selatan, maka suhu semakin jatuh atau sejuk. Di bahagian artik, di mana kesejukan melampau berlaku, hujan yang turun bukan dalam bentuk manik air tapi dalam bentuk empingan salji atau lakuran. Cuaca dan iklim juga berbeza berdasarkan ketinggiannya dari aras laut. Kesan dari perubahan ketinggian ini akan mempengaruhi suhu. Ini bermakna, semakin tinggi sesuatu kawasan itu, maka semakin sejuk suhu di persekitaran. Keadaan ini berlaku disebabkan haba matahari memanaskan permukaan bumi menghasilkan radiasi haba yang kembali semula ke atmosfera. Semakin tinggi haba radiasi, semakin sejuk suhu. Angin memainkan peranan penting dalam mempengaruhi iklim sesebuah kawasan. Secara umum, pergerakan angin bermula di kawasan khatulistiwa yang mengalami suhu yang tinggi dan molekul udara yang ringan akan naik ke atmosfera sebelum suhunya jatuh dan turun di bahagian kutub di mana suhu adalah sejuk. Di kawasan sejuk terbentuk tekanan udara tinggi dan pergerakan udara akan ke kawasan khatulistiwa (tekanan rendah) untuk mengisi ruang kosong akibat tekanan rendah.

Soalan Latihan

1. Terangkan faktor yang mempengaruhi cuaca di suatu kawasan yang kecil. [10 markah]
Faktor yang mempengaruhi cuaca di suatu kawasan yang kecil ialah :
-keadaan angin
-ketinggian sesuatu kawasan dari aras laut
-pengaruh aktiviti manusia

2. Bagaimanakah aktiviti manusia dapat mempengaruhi iklim dan cuaca suatu kawasan ?
[10 markah]
Aktiviti manusia yang dapat mempengaruhi iklim dan cuaca suatu kawasan :
· Aktiviti perindustrian – pelepaan gas rumah hijau menyebabkan suhu semakin meningkat.
· Aktiviti perbandaran – asap kenderaan meningkat – kandungan gas CO2 meningkat. Keadaan ini meningkatkan suhu.
· Penggunaan gas CFC di dalam alat penghawa dingin dan peti sejuk.
· Pembakaran kawasan ladang menyebabkan suhu sekitar menjadi panas.
· Aktiviti pembalakan menyebabkan perubahan iklim mikro.
3. Jelaskan kepentingan tenaga suria terhadap kehidupan manusia. [10 markah]
4. Mengapakah jumlah tenaga suria yang diterima berbeza antara kawasan yang berlainan ?
[10 markah]

TABURAN SUHU SECARA MENEGAK
Secara umumnya suhu semakin berkurang dengan pertambahan ketinggian dengan kadar penurunan 1oC dengan kenaikan 165 meter atau 0.65oC dengan setiap kenaikan 100 meter. Keadaan ini dikenali sebagai kadar tukaran normal. Faktor yang menyebabkan berlakunya perbezaan taburan suhu secara menegak adalah seperti berikut:-
- Penurunan suhu mengikut ketinggian
- Suhu akan menurun mengikut ketinggian dalam atmosfera sehingga kira-kira 18 kilometer dari permukaan bumi. Kadar penurunan suhu mengikut ketinggian adalah berbeza-beza mengikut masa, musim dan letakan sesuatu tempat.
- Kadar pengurangan suhu menurut ketinggian adalah hampir 1000 kali daripada min kadar tukaran suhu mengikut garis lintang. Ini bermaksud pengurangan suhu akibat pertambahan ketinggian adalah 1000 kali lebih banyak berbanding perubahan suhu secara mendatar.
- Atmosfera di lapisan yang paling hampir dengan permukaan bumi adalah lebih tumpat dan padat serta mengandungi lebih banyak wap-wap dan zarah-zarah air dan habuk. Keadaan ini menyebabkan lapisan yang lebih rendah mengalami suhu yang lebih tinggi kerana lapisan udara bawah sebagai penyerap bahangan bumi yang berkesan.


- Olak suhu
Dalam keadaan biasa, semakin tinggi sesuatu tempat itu, suhunya semakin turun (Setiap kenaikan 165 meter tinggi, suhu akan turun sebanyak 1oC). Olak suhu adalah keadaan yang bertentangan dengan keadaan ini iaitu semakin tinggi sesuatu tempat itu, suhunya semakin naik atau suhu udara di bahagian atas adalah lebih tinggi daripada suhu udara di bahagian bawah. Keadaan ini (olak suhu) berlaku kerana beberapa faktor iaitu
Olak Suhu Permukaan
a) Permukaan bumi yang diliputi salji
b) Pengaliran udara sejuk menuruni lurah

Olak Suhu di atas Troposfera
c) Berlaku ataman (mampatan) udara di kawasan tekanan tinggi
d) Pertembungan udara sejuk dan udara panas di kawasan tekanan rendah garis lintang pertengahan.
e) Olak suhu Angin Timuran di Lautan Tropika.

Olak suhu yang berlaku akibat permukaan bumi yang dilitupi salji kerap berlaku pada waktu malam di kawasan sederhana sejuk dan kawasan kutub. Suhu udara di kawasan yang hampir dengan permukaan bumi lebih sejuk daripada udara di lapisan lebih atas kerana disejukkan oleh lapisan salji. Oleh itu, ketebalan olak suhu berbeza dari satu tempat ke satu tempat yang lain mengikut ketebalan salji dan suhu permukaan bumi.
Bagi kawasan pergunungan, olak suhu berlaku kerana udara sejuk dari kawasan tanah tinggi yang lebih padat (tekanan tinggi) dipaksa menuruni cerun ke kawasan lurah yang lebih rendah. Dengan ini, kawasan lurah yang rendah mengalami suhu yang lebih rendah kerana terkumpulnya udara sejuk berbanding lapisan atasnya.
Di kawasan tekanan tinggi di bahagian atas lapisan troposfera yang mengalami tekanan udara tinggi, berlaku ataman udara atau pergerakan keluar udara dari kawasan tekanan tinggi. Udara akan lebih terarah untuk turun kerana suhu udara yang rendah. Semasa udara mengalami penurunan, udara akan dipanaskan secara adiabatik atau melalui mampatan. Proses mampatan udara telah menghalang pergerakan udara ke atas tetapi udara di bahagian bawah tidak terjejas. Ini membentuk lapisan udara panas di atas lapisan udara sejuk di bahagian bawah. Dengan ini berlaku olak suhu.
Olak suhu juga berlaku apabila berlakunya pertemuan kumpulan udara sejuk dan udara panas. Udara sejuk adalah lebih tumpat lalu menurun ke bawah dan menolak udara panas yang kurang tumpat ke atas. Olak suhu jenis ini biasanya berlaku kawasan tekanan rendah garis lintang pertengahan.
Olak suhu angin timuran terjadi di lautan tropika disebabkan kadar penyerapan haba oleh daratan lebih tinggi berbanding lautan pada musim panas. Ini menyebabkan suhu permukaan daratan menjadi lebih panas. Apabila udara panas dari daratan bertiup ke permukaan lautan yang mengalami suhu yang lebih rendah, udara panas akan naik ke atas sedangkan udara sejuk masih berada di bawahnya. Dengan ini, olak suhu akan berlaku. Manakala pada musim sejuk, pembalikan suhu oleh daratan adalah lebih cepat berbanding permukaan lautan, maka suhu udara di permukaan lautan adalah relatif lebih tinggi berbanding permukaan daratan. Pengaliran udara panas dari lautan ke daratan akan menyebabkan berlakunya olak suhu.

Contoh soalan olak suhu.
1. Terangkan mengapa suhu semakin berkurang dengan ketinggian ? [7 markah]
Suhu berkurangan mengikut ketinggian kerana :-
a) pengaliran haba dr permukaan bumi yang memanaskan udara.
b) kandungan wap air, debu, karbon dioksida semakin bekurangan apabila semakin ke atas.
c) ketumpatan udara semakin berkurangan apabila ke atas.

2. Terangkan bagaimana olak suhu berlaku ? [12 markah]
a) udara bawah disejukkan oleh permukaan bersalji di kawasan garis lintang tengah dan tinggi.
b) udara sejuk yang menuruni cerun gunung ke dalam lembah.
c) udara panas dan udara sejuk bertemu di suatu perenggan menyebabkan udara panas naik ke atas udara sejuk.
d) udara panas dari daratan pada musim panas bertiup ke permukaan lautan yang lebih sejuk pada musim panas dan udara panas dari lautan yang bertiup ke daratan yang lebih sejuk pada musim sejuk.
3. Apakah kesan olak suhu ? [6 markah]
a) kabus berkumpul di lapisan bawah. Keadaan ini mengurangkan jarak penglihatan bagi pemandu kenderaan dan berbahaya pergerakan kapal di lautan
b) kejadian fros merosakkan tanaman


BEZANTARA SUHU TAHUNAN
Bezantara suhu tahunan sesuatu tempat tertentu merupakan perbezaan suhu purata bulan paling sejuk dan suhu purata bulan paling panas. Biasanya bulan paling panas adalah bulan Julai dan bulan paling sejuk adalah bulan Januari. Bezantara suhu tahunan adalah kecil di kawasan garis lintang rendah seperti kawasan berhampiran khatulistiwa. Manakala bezantara suhu tahunan adalah lebih tinggi di kawasan garis lintang pertengahan dan garis lintang tinggi. Kawasan daratan pula mempunyai bezantara suhu tahunan yang lebih besar berbanding lautan kerana daratan lebih panas pada musim panas dan lebih sejuk pada musim sejuk berbanding lautan yang lebih sederhana kerana pengaruh permukaan berair.
Secara formula bezantara suhu tahunan
= Suhu Maksimum bulanan dalam setahun – Suhu Minimum bulanan dalam setahun


KELEMBAPAN
Kelembapan ialah jumlah kandungan wap air dalam udara di sesuatu kawasan tertentu pada satu-satu masa. Ia disukat dengan unit gram per meter padu (g/m3). Jika wap air itu dalam udara banyak, udara dikatakan lembap dan sebaliknya jika kandungan wap air itu adalah kurang, udara tersebut dikatakan kering. Biasanya di kawasan sejuk, kelembapan adalah rendah manakala kawasan khatulistiwa mempunyai kelembapan yang tinggi. Bergantung kepada suhu, kemampuan udara menampung wap air adalah mengikut had tertentu yang dikenali sebagai takat tepu. Kelembapan biasanya dianalisis secara mutlak dan secara bandingan. Kelembapan mutlak diukur untuk menunjukkan kuantiti lembapan hakiki pada satu-satu masa, iaitu berapa banyak wap air yang terkandung di dalam udara yang diketahui isipadunya dengan unit gram per meter padu. Kelembapan bandingan pula diukur untuk mencari perbezaan kadar wap air semasa dalam udara berbanding kuantiti maksimum yang mampu ditampungnya pada masa itu yang dinyatakan dalam bentuk peratus. Kelembapan diukur dengan higrometer yang terdiri daripada termometer bebuli lembap dan termometer bebuli kering.

Kelembapan mutlak
Kelembapan mutlak merupakan jumlah wap air sebenar yang terdapat dalam udara di sesuatu tempat pada takat suhu dan masa tertentu. Kelembapan mutlak diukur dengan menggunakan unit gram bagi setiap meter padu iaitu gram per meter padu (g/m3). Jumlah wap air dalam udara dipengaruhi oleh sejatan, suhu, angin dan kekeringan.
Contoh Soalan
1. Apakah yang dimaksudkan dengan kelembapan mutlak ? [5 markah]
Kelembapan mutlak bermaksud jumlah jisim wap air yang terkandung dalam 1 meter padu udara pada sesuatu suhu tertentu. Unit pengukurannya ialah gram per meter padu (g/m3). Kelembapan mutlak boleh dikira menggunakan rumus di bawah :

Kelembapan mutlak = Berat jisim wap air (gram)
Isipadu udara (m3)

2. Apakah yang dimaksudkan dengan kelembapan ? [3 markah]
Maksud kelembapan ialah merujuk kepada kandungan wap air yang terdapat di dalam udara pada sesuatu masa tertentu.

SEJATAN
1. Sejatan dan sejat peluhan adalah proses pertukaran air kepada wap air.
2. Air tersejat dari permukaan berair seperti sungai, laut, tasik, paya dan dari proses respirasi (perpeluhan) tumbuhan dan dari permukaan tanih.
3. Gabungan kehilangan air yang terdapat pada tumbuh-tumbuhan dan tanih ini dikenali sebagai sejatpeluhan.
4. Sejatan dan sejat peluhan memainkan peranan penting di dalam menentukan kuantiti wap air yang terdapat dalam udara pada satu-satu masa. Ini bermakna semakin banyak sejatan dan sejatpeluhan, semakin tinggi potensi kerpasan boleh berlaku.
5. Sejatan paling banyak berlaku dari lautan (84%) sementara daratan membekalkan 16%.
6. Sejatan merupakan proses pendinginan yang menyerap haba pendam dan akan dibebaskan kembali apabila wap air bertukar menjadi air sebagai haba pendam pemeluwapan.
7. Faktor yang mempengaruhi sejatan ialah

a) Tekanan wap. Sejatan bertambah apabila tekanan wap tepu di permukaan air menjadi lebih besar daripada tekanan wap sebenar pada udara di atasnya. Oleh itu, sejatan menjadi lebih efektif pada udara kering berbanding udara basah.
b) Suhu. Kadar sejatan bertambah sekiranya suhu bertambah.
c) Angin. Kadar sejatan bertambah jika kelajuan angin bertambah. Kajian yang dijalankan oleh Chow (1964) mendapati kelajuan angin pada kadar 8 km sejam boleh meningkatkan kadar sejatpeluhan sebanyak 20 peratus manakala kelajuan angin 24 km sejam pula meningkatkan sejatpeluhan sebanyak 50 peratus.
d) Fisiografi dan kepadatan tumbuhan. Pokok yang mempunyai akar menjalar hingga ke zon mata air lebih banyak menyumbang kepada lembapan air pada pokok yang akhirnya digunakan bagi proses perpeluhan. Pokok yang hidup di kawasan paya, berdaun lebar dan berstruktur tinggi lebih mudah mengalami perpeluhan jika terdedah kepada unsur-unsur iklim. Pokok yang lebih matang selalunya lebih banyak mengalami perpeluhan berbanding anak pokok. Kawasan yang lebih padat tumbuh-tumbuhan akan menyerap lebih banyak tenaga solar berbanding kawasan yang jarang tumbuh-tumbuhan seperti kawasan gurun. Keadaan ini menyebabkan kawasan yang padat tumbuh-tumbuhan lebih tinggi kadar sejatannya. Menurut kajian Rosenberg (1986), Hutan Korniferus dan Alfalfa memantul kira-kira 25% tenaga solar menyebabkan ia berupaya menyimpan tenaga yang banyak bagi menggalakkan perpeluhan manakala kawasan gurun memantul 50% tenaga solar bergantung kepada kepadatan tumbuh-tumbuhan.
e) Musim. Di negara bermusim, sejatpeluhan adalah minimum pada musim sejuk dan maksimum pada musim panas dan musim bunga.
f) Iklim. Iklim merupakan faktor utama yang mempengaruhi kadar sejatan. Ciri-ciri iklim yang telah dijelaskan seperti suhu, kelajuan angin dan keadaan yang tidak berawan. Hari yang berawan bermakna jumlah penerimaan cahaya matahari yang kurang menyebabkan suhu menjadi rendah. Contohnya Cameron Highland di mana suhu udaranya lebih rendah, maka kadar sejatannya juga rendah.
g) Luas permukaan berair. Permukaan air yang luas dan terdedah seperti kawasan laut, sungai, tasik, kolam dan paya berupaya meningkatkan kadar sejatan.

Contoh Soalan Sejatan
1. Jelaskan istilah sejatan [5 markah]
Sejatan ialah proses menukar air kepada wap dengan menyerap haba pendam. Haba pendam diserap oleh wap air sebagai tenaga dan akan dibebaskan apabila wap air bertukar menjadi air. Contoh proses sejatan adalah seperti proses pendidihan air sehingga mengeluarkan wap.

2. Terangkan faktor-faktor yang mempengaruhi sejatan dan sejatpeluhan. [10 markah]
Faktor-faktor yang mempengaruhi sejatan :
1. Iklim.
· Iklim merupakan faktor utama yang mempengaruhi kadar sejatan. Ciri iklim yang dimaksudkan ialah suhu, kelajuan angin dan keadaan yang berawan. Hari berawan bermakna jumlah penerimaan cahaya matahari yang kurang menyebabkan suhu menjadi rendah.
· Di Malaysia umpamanya, rekod sejatan menunjukkan bahawa bulan-bulan berawan atau hujan mempunyai kadar sejatan yang rendah sementara bulan kering adalah bulan yang mempunyai kadar sejatan yang tinggi.
2. Tiupan Angin.
· Tiupan angin yang kuat juga akan mempercepatkan proses sejatan. Bagi angin kering, permukaan air yang terdedah lebih mudah terpeluwap. Keadaan ini lebih mudah berlaku jika kawasan permukaan air luas, terdedah serta tiada halangan.
· Dalam proses sejat peluhan, faktor kelajuan angin yang membawa suhupanas ke kawasan lembap boleh mengurangkan kelembapan tanih. Kajian yang dijalankan mendapati kelajuan angin pada kadar lapan kilometer sejam boleh meningkatkan kadar sejatpeluhan sebanyak 20 peratus manakala kelajuan angin 24 kilometer sejam pula meningkatkan kadar sejatpeluhan sebanyak 50 peratus.
3. Fisiografi Tumbuhan.
· Fisiografi tumbuhan juga mempengaruhi kadar sejat peluhan. Akar pokok yang menjalar sehingga ke zon mata air lebih banyak menyumbang kepada lembapan air pada pokok yang akhirnya digunakan bagi proses perpeluhan.
· Oleh itu, pokok yang hidup di kawasan berpaya, berdaun lebar dan berstruktur tinggi lebih mudah mengalami perpeluhan apabila terdedah kepada unsur iklim. Pokok yang lebih matang selalunya lebih banyak mengalami perpeluhan berbanding anak pokok.
4. Ciri Permukaan Tanih.
· Ciri permukaan tanih juga memberi kesan kepada sejatpeluhan. Kajian terdahulu mendapati hutan korniferus dan alfalfa memantul kira-kira 25 peratus tenaga solar menyebabkan ia berupaya menyimpan tenaga yang banyak bagi menggalakkan perpeluhan. Secara kontra di kawasan gurun, hanya memantul 50 peratus tenaga solar bergantung kepada kepadatan tumbuhan.
· Seperti juga proses sejatan, tren musiman bagi sejatpeluhan adalah turut dipengaruhi unsur iklim. Selain kelajuan angin, suhu dan tenaga solar juga turut menggalakkan proses sejat peluhan. Di negara bermusim, sejatpeluhan minimum lazimnya berlaku semasa musim sejuk, iaitu pada musim luruh dan musim sejuk manakala sejatpeluhan maksimum berlaku pada musim panas dan bunga.
5. Ketinggian.
· Secara umumnya semakin tinggi sesuatu tempat itu, suhunya semakin menurun. Suhu yang rendah menyebabkan kadar sejatan adalah lebih kecil. Jika diperhatikan kepada tren sejatpeluhan di Malaysia, didapati kadar sejatan adalah lebih rendah antara 1.0 dan 2.5 mm sehari telah dicatatkan di kawasan-kawasan tanah tinggi barat laut Pahang dan tenggara Perak, sebahagian dari timur laut Kelantan serta sebahagian pertengahan pantai Sarawak.

3. Terangkan kesan sejatan yang tinggi terhadap alam sekitar fizikal. [7 markah]
1. Kemarau
2. Hujan yang lebat secara mendadak boleh menyebabkan banjir kilat.
3. Perluasan kawasan gurun.
4. Kepupusan tumbuh-tumbuhan semula jadi dan hidupan liar kehilangan habitat.

PEMELUWAPAN
Pemeluwapan ialah proses pertukaran wap air (gas) kepada bentuk cecair. Pemeluwapan berlaku apabila suhu wap air yang naik ke atas dikurangkan sehingga menghampiri takat suhu mengembun. Takat embun ialah keadaan suhu udara mempunyai kelembapan bandingan 100% dan kandungan wap air tidak berubah. Udara pada takat ini adalah tepu dan suhu yang menyebabkan keadaan ini berlaku disebut takat embun. Pemeluwapan boleh berlaku apabila udara panas melalui permukaan udara yang sejuk dipermukaan laut dan tasik atau apabila berlaku pertemuan di antara udara sejuk dan kumpulan udara panas. Keadaan ini akan menyebabkan kumpulan udara panas akan mengalami penurunan suhu dan membentuk titisan air seperti kejadian embun, kabus, kabut, fros dan awan.

1. Bezakan dengan ringkas definisi proses sejatan dan pemeluwapan. [8 markah]
Sejatan merupakan proses pertukaran air dalam bentuk cecair kepada bentuk wap manakala pemeluwapan adalah proses pertukaran wap air dalam bentuk wap atau gas kepada air dalam bentuk cecair. Proses sejatan berlaku apabila suhu air ditingkatkan daripada suhu persekitaran manakala proses pemeluwapan berlaku apabila suhu wap air dikurangkan sehingga menghampiri takat suhu mengembun iaitu keadaan suhu udara mempunyai kelembapan bandingan 100% dengan kandungan wap air tidak berubah. Semasa berlakunya proses sejatan, haba pendam akan diserap manakala haba pendam akan dibebaskan semasa proses pemeluwapan. Contoh proses sejatan ialah semasa air dipanaskan sehingga mengeluarkan wap manakala contoh pemeluwapan semasa titis air terbentuk di luar bekas yang mengandungi ais.

2. Faktor-faktor yang mempengaruhi pemeluwapan
- suhu
- kandungan wap air dalam udara
- waktu
- ketinggian

AWAN dan KERPASAN
Proses Pembentukan Awan
Awan ialah hasil penyejukan udara lembap (yang mengandungi wap air) ke takat suhu yang lebih rendah daripada takat embun. Apabila udara yang sama disejukkan pada aras yang lebih rendah, ia akan membentuk kabus. Awan sebenarnya merupakan wap air yang terpeluwap di atmosfera. Terdapat tiga kumpulan awan yang utama iaitu Sirus(tinggi melebihi 6100 meter dan nipis), Stratus (rendah dan berlapis) dan Kumulus (paling rendah 2100 meter dan tebal).

Proses Pembentukan Kerpasan
Kerpasan ialah apa sahaja air yang turun dari atmosfera sama ada dalam bentuk hujan batu, hujan panas, salji ataupun embun. Namun hujan dan salji merupakan unsur utama kerpasan. Pembentukan kerpasan berlaku apabila awan yang menampung titik air tidak mampu lagi untuk menampung jumlah air yang semakin bertambah. Keadaan ini dikenali sebagai almpau tepu. Di kawasan tropika, kerpasan lazimnya dalam bentuk hujan atau hujan batu.
Jenis-jenis Hujan
Hujan Perolakan














Hujan Perenggan

Hujan Orografik (Hujan Bukit)










Contoh Soalan
1. Dengan bantuan gambar rajah, huraikan mekanisme kejadian hujan jenis orografik di kawasan tropika lembap. [8 markah] {Set 5 No. 5(c)}
Mekanisme kejadian hujan orografik atau hujan bukit bermula dengan tiupan angin lazim yang lembap melalui kawasan lautan yang dihalang oleh banjaran tanah tinggi seperti gunung atau bukit. Udara yang lembap yang dipaksa naik ke atas akan mengalami penurunan suhu secara adiabatik. Jisim udara yang tidak stabil ini akan mengalami pemeluwapan dan seterusnya membentuk awan kumulus. Awan kumulus kemudian akan bertukar menjadi awan kumulonimbus apabila mendapat bekalan wap air yang banyak. Keadaan ini menghasilkan hujan yang lebat terhadap cerun hadap angin. Kawasan lindungan hujan kurang menerima hujan kerana kebanyakan hujan telah turun di cerun hadap angin. Ini dapat dilihat melalui rajah di bawah :





KAEDAH PENGIRAAN UNSUR-UNSUR IKLIM DAN PERSEMBAHAN DATA IKLIM

Suhu
Min Suhu Harian
Min Suhu Bulanan

Contoh Soalan Min Suhu Bulanan
Jumlah Min Suhu Harian1. Terangkan kaedah mengira min suhu bulanan. [5 markah] STPM 2000 No 4(a)

Bilangan Hari SebulanFormula mengira Min Suhu Bulanan =
Kelembapan Udara
Kerpasan
Angin
Tekanan Udara

Contoh Soalan Tekanan Udara
1. Takrifkan maksud tekanan Udara [5 markah] STPM 2006 No 5(a)
Tekanan udara boleh ditakrifkan sebagai daya yang dikenakan oleh sesuatu jisim udara yang berada di atmosfera ke atas permukaan bumi di bawahnya dan lazimnya diukur menggunakan unit milibar (mb).
Histogram
Graf Gabungan
Graf Bulatan
Carta Angin
Peta Garisan Senilai

BAB 8 : FENOMENA ATMOSFERA DAN DAMPAK TERHADAP ALAM SEKITAR

EDARAN UMUM ATMOSFERA SECARA GLOBAL
Contoh Soalan Edaran Umum Atmosfera Secara Global
1. Apakah yang dimaksudkan dengan edaran umum atmosfera secara global?
[5 markah] {Set 2, No. 4(a)}
Edaran umum atmosfera secara global adalah pergerakan udara di permukaan bumi dari kawasan sejuk ke kawasan panas. Di kawasan sejuk, tekanan udara adalah tinggi seperti di kawasan kutub atau kawasan garis lintang tinggi. Di kawasan panas, tekanan udara adalah rendah seperti kawasan tropika. Udara akan bergerak dari pusat tekanan tinggi ke pusat tekanan rendah. Namun begitu edaran umum atmosfera bukanlah sebegitu mudah kerana pergerakan udara ini akan dipengaruhi pula daya koriolis iaitu daya yang memesongkan arah angin akibat putaran bumi.

ANGIN DAN TEKANAN UDARA

Zon-zon tekanan rendah atau tinggi dipengaruhi oleh jumlah penerimaan tenaga haba dari matahari. Udara yang dipanaskan oleh tenaga haba matahari akan menjadi ringan dan bergerak naik ke atas lalu meninggalkan ruang-ruang kosong. Keadaan ini menyebabkan kawasan tersebut mengalami tekanan udara rendah berbanding kawasan lain. Perbezaan tekanan udara ini menyebabkan udara yang padat di kawasan tekanan tinggi bergerak masuk ke kawasan ini untuk memenuhi ruang-ruang kosong yang ditinggalkan oleh udara yang bergerak ke atas tadi. Dengan itu wujudlah angin.
Perubahan kedudukan matahari mengikut musim akan menyebabkan perubahan kawasan yang mengalami tekanan udara rendah dan tekanan udara tinggi. Oleh itu tiupan angin lazim dunia akan turut berubah mengikut musim. Angin lazim yang bergerak akan terpesong oleh putaran bumi. Pemesongan arah tiupan angin wujud sebenarnya adalah secara tidak langsung. Apabila angin bergerak ke kawasan tekanan rendah menuju ke kawasan tekanan tinggi, kawasan tekanan tinggi telah beralih dan menyebabkan angin sampai ke destinasi lain. Keadaan inilah menyebabkan arah tiupan angin seolah-olah terpesong ke kanan di hemisfera utara dan terpesong ke kiri di hemisfera selatan. Pemesongan arah angin akibat putaran bumi dikenali sebagai daya koriolis. Keadaan ini dapat ditunjukkan melalui gambar rajah di bawah.












Pergerakan Udara Secara Umum

Kelajuan angin juga berbeza-beza dari satu tempat ke tempat yang lain. Kelajuan angin bergantung kepada darjah kecerunan tekanan udara. Jika kecerunan tekanan udara adalah tinggi, maka tiupan angin adalah lebih laju dan begitulah sebaliknya. Ini dapat dilihat melalui gambar rajah di bawah.


Angin Perlahan Angin Laju


SISTEM ANGIN DUNIA

ANGIN MONSUN
Angin monsun adalah angin lazim yang berlaku mengikut musim. Di Asia Tenggara angin monsun yang paling dominan ialah Angin Monsun Barat Daya dan Angin Monsun Timur Laut. Kejadian angin monsun adalah berikutan kewujudan perbezaan tekanan udara di antara hemisfera utara dan hemisfera selatan. Pada bulan November hingga bulan Mac, berlaku tiupan Angin Monsun Timur Laut. Ini kerana dalam tempoh masa tersebut, matahari berada berhampiran garisan jadi di hemisfera selatan. Keadaan ini menyebabkan hemisfera selatan (terutama Benua Australia) menerima haba matahari yang lebih banyak berbanding hemisfera utara. Penerimaan sinaran suria yang banyak ini akan meningkatkan suhu atmosfera dan mewujudkan pusat tekanan udara rendah. Oleh itu, udara dari kawasan tekanan tinggi di pedalaman Benua Asia akan bergerak keluar menuju ke kawasan ini. Pada peringkat awal, angin ini keluar sebagai Angin Monsun Barat Laut tetapi terbias menjadi Angin Monsun Timur Laut apabila melintasi Asia Tenggara yang menyebabkan kawasan pantai timur negara-negara Asia Tenggara menerima hujan bukit ( hujan monsun) yang lebat.





Angin Monsun Bulan Januari
(Monsun Timur Laut)






Pada bulan Julai, matahari berada tegak di garisan sartan di hemisfera utara. Ini menyebabkan wujudnya pusat tekanan rendah di kawasan tengah Benua Asia. Manakala wujud pula pusat tekanan udara tinggi di Benua Australia di hemisfera selatan. Oleh itu pada masa ini iaitu bermula bulan Mei hingga September, udara dari Benua Australia akan bergerak keluar sebagai Angin Monsun Tenggara menuju ke Benua Asia. Bagaimanapun angin ini terbias ke kanan sebagai Angin Monsun Barat Daya apabila melintasi garisan Khatulistiwa melalui kawasan Asia Tenggara. Angin ini kemudiannya terpesong ke arah barat laut sebagai Angin Monsun Tenggara. Angin ini terpesong sebagai Angin Tenggara kerana ditarik oleh pusat tekanan udara rendah yang wujud di pedalaman Asia yang terdapat di tengah Negara China dan di Punjab, India.













Angin Monsun Bulan Julai
(Monsun Barat Daya)


ANGIN SUMATERA/ANGIN BADAI SELARI
-
KEKACAUAN ATMOSFERA DI KAWASAN TROPIKA
Jenis-Jenis Kekacauan Atmosfera
Faktor yang menggalakkan kekacauan atmosfera

SISTEM ATMOSFERA DAN MANUSIA

Kepentingan Unsur-Unsur Iklim dan Cuaca Kepada Kegiatan Ekonomi
Pertanian
Perdagangan
Pelancongan
Pengangkutan
Kesan Kejadian Iklim Melampau Terhadap Alam Sekitar Manusia dan Fizikal
Banjir Besar
SiklonTropika

Pengaruh Manusia Terhadap Cuaca dan Iklim

Penipisan Lapisan Ozon
Lapisan ozon merupakan satu lapisan yang terbentuk secara semula jadi di lapisan stratosfera (30 – 50 km dari permukaan bumi). Ketebalan lapisan ini antara 0 - 20km. Lapisan ozon terdiri daripada gabungan tiga atom oksigen yang bertindak menyekat kemasukan sinaran ultra lembayung (Sinaran Ultra Ungu) daripada matahari. Pembentukannya bermula dengan sinaran ultra ungu dari matahari bertindak memecahkan molekul oksigen di atmosfera. Atom oksigen yang terurai pula akan bertindak balas dengan molekul oksigen yang lain membentuk tiga atom oksigen yang bergabung yang dikenali sebagai ozon.

Sinaran ultra-ungu
O2 O + O
(Molekul Oksigen) (Atom-atom oksigen)


O2 + O O3
(Molekul Oksigen) (Atom Oksigen) (Molekul Ozon)

Faktor utama yang menyebabkan penipisan lapisan lapisan ozon adalah pengunaan gas kloroflorokarbon (CFC) yang terdiri daripada gabungan unsur kloron, florin dan karbon. Gas CFC yang naik ke atmosfera akan bertindak balas dengan sinaran ultra ungu lalu terurai menghasilkan satu atom klorin yang tunggal. Atom klorin ini akan bertindak balas pula dengan lapisan ozon membentuk klorin monoksida dan oksigen. Ini dapat dilihat melalui formula kimia di bawah :
Cl + O3 = ClO + O2
Tindak balas yang berterusan akan menyebabkan lapisan ozon semakin menyusut atau menipis sehingga membentuk lubang-lubang yang besar. Di Antartika terdapat saiz lubang ozon melebihi luas benua Australia.
Selain penggunaan CFC, lapisan ozon turut terurai dengan penggunaan aerosol (alat semburan), metil kloroform (bahan peluntur), gas klorin, karbon tetraklorida, nitrogen monoksida (industri baja) dan pembebasan gas halon (alat pemadam api).
Penipisan lapisan ozon akan menyebabkan lebih banyak sinar radiasi ultra ungu (UV-B) memasuki bumi. Radiasi ultra ungu ini memberi kesan kepada kesihatan manusia, memusnahkan kehidupan laut, ekosistem, mengurangkan hasil pertanian dan hutan. Kesan utama kepada manusia ialah penyakit kanser kulit (Dianggarkan lebih kurang 70 000 kes barah kulit setia tahun), merosakkan penglihatan (katarak atau selaput mata) dan melemahkan sistem imunisasi badan. Fenomena kejadian kulit yang cepat berkedut dan kelihatan tua juga dikaitkan dengan pendedahan kepada sinaran ultra ungu yang berlebihan.

Di bidang pertanian, penerimaan sinar ultra violet pada tanaman akan memusnahkan hasil tanaman utama dunia. (Hasil kajian menunjukkan hasil tanaman seperti barli dan oat menunjukkan penurunan akibat penerimaan sinar radiasi yang semakin tinggi). Tanaman dijangka akan mengalami rencatan pertumbuhan. Pancaran ultra ungu boleh mempengaruhi proses fotosintesis terhadap tumbuhan dan menjejaskan pembiakan fitoplankton dalam ekosistem laut. Keadaan ini akan menjejaskan bekalan makanan dunia.
Kekurangan tumbuh-tumbuhan pula akan meningkatkan suhu dunia. (Mengikut kajian CHOGM, suhu global dijangka meningkat sebanyak 4 – 5 oC menjelang tahun 2030. Peningkatan suhu global berupaya mencairkan lapisan salji dan litupan ais di kedua-dua kutub bumi. Fenomena ini akan meningkatkan paras air laut lalu menenggelamkan kebanyakan kawasan kepulauan dan daratan yang rendah.
i) Fungsi
ii) Proses Penipisan Lapisan Ozon
iii) Kesan Penipisan Lapisan Ozon
Konsep Rumah Hijau
i) Punca
ii) Kesan Rumah Hijau Terhadap Alam Sekitar

Contoh Soalan Lapisan Ozon dan Rumah Hijau
1. Apakah yang dimaksudkan dengan Penipisan Lapisan Ozon ? [5m]
Lapisan ozon terdiri daripada kandungan molekul ozon (gabungan tiga atom oksigen). Aktiviti manusia khusunya pembebasan gas kloroflorokarbon (CFC) bertindak secara kimia memecahkan molekul ozon membentuk molekul oksigen. Lama-kelamaan molekul ozon berkurangan sehingga memusnahkannya dan membentuk lubang-lubang ozon yang dikatakan berlakunya fenomena penipisan lapisan ozon.

2. (a) Bezakan fenomena Penipisan Lapisan Ozon dengan Kesan Rumah Hijau [7m]
(b) Bagaimana pertambahan gas rumah hijau dan penipisan lapisan ozon boleh menyebabkan pemanasan global ? [8m]

Pemanasan global akibat penipisan lapisan ozon.
Penipisan lapisan ozon akan menyebabkan sinaran ultra ungu akan dipancarkan terus ke permukaan bumi. Sinaran ultra violet akan menyebabkan kerosakan sel dan menjejaskan proses fotosintesis tumbuhan. Dengan ini, banyak pokok akan pupus dan mati. Ini kerana tumbuh-tumbuhan akan menyerap haba matahari dan menjalankan proses transpirasi (perpeluhan). Kepupusan pelbagai spesis tumbuh-tumbuhan dengan kuantiti yang banyak berupaya meningkatkan suhu global.
(c) Jelaskan langkah-langkah yang boleh diambil untuk mengurangkan kesan rumah hijau dan penipisan lapisan ozon. [10m]


El-Nino
i) Apa itu El-Nino
ii) Mekanisma Kejadian El-Nino
iii) Kesan El-Nino Terhadap Alam Sekitar dan Manusia

Konsep Mikroiklim Bandar (Pulau Haba Bandar)
Iklim mikro bandar bermaksud sesuatu bandar mempunyai ciri-ciri iklim tersendiri berbanding kawasan luar bandar atau pinggir bandar yang berhampiran. Unsur iklim seperti suhu yang tinggi,kerpasan yang banyak, keamatan cahaya yang rendah, tiupan angin yang kurang laju serta kelembapan udara yang rendah berbanding di kawasan pinggir bandar. Iklim mikro bandar merupakan satu contoh bagaimana manusia boleh mengubah profil iklim di sesuatu kawasan. Bandar secara umumnya mempunyai ciri berikut :
i) mempunyai penduduk yang padat. Misalnya di Kuala Lumpur, penduduknya hampir menjangkau 2.5 juta orang.
ii) mempunyai sistem pengangkutan yang lengkap dan cekap seperti jalan raya, kereta api, sistem kereta api ringan, pejalan kaki dan sebagainya.
iii) Mempunyai bangunan yang moden seperti pusat perniagaan, pentadbiran dan hiburan/rekreasi.
iv) Kemudahan air, elektrik dan telefon yang cekap dan menyeluruh.
v) Mempunyai sistem pelupusan sampah, rawatan kumbahan dan influen yang cekap.

Urbanisasi menyebabkan unsur cuaca dan iklim berubah. Proses urbanisasi seperti pembangunan perindustrian dan pengangkutan telah menyumbang kepada perubahan ini. Pembakaranbahanapi fosil melalui penggunaan kenderaan yang banyak di kawasan bandar menyebabkan pembebasan gas karbondioksida ke udara. Keadaan ini menyebabkan pencemaran di kawasan bandar lebih tinggi daripada kawasan luar bandar. Di Malaysia umpamanya, industri pembuatan kenderaan telah melonjak dengan begitu pesat semenjak akhir 1990-an. Keadaan ini menyumbang kepada pencemaran yang tinggi dan meningkatkan kadar suhu.
Ciri iklim bandar ialah :
i) perbezaan suhu adalah tinggi di kawasan bandar. Bezantara suhu siang dan malam boleh mencapai 6oC.
ii) angin di kawasan bandar lebih perlahan berbanding angin di kawasan luar bandar. Ini kerana tiupan angin dihalang oleh bangunan tinggi. Bagaimanapun, kadang kala kedudukan bangunan boleh membentuk laluan angin turbulen yang bertiup di sepanjang jajaran bangunan atau jalan raya.
iii) Hujan di kawasan bandar adalah 10% lebih tinggi berbanding luar bandar. Keadaan ini disebabkan oleh banyak bahan pencemar seperti debu yang memerangkap udara lembap untuk membentuk kumin air. Di samping itu, kesan pulau haba menyebabkan arus naik dan perolakan yang lebih kuat menyebabkan wap air naik ke aras yang lebih tinggi menyebabkan wuudnya hujan ribut.
iv) Kelembapa bandingan di kawasan bandar adalah lebih rendah. Ini disebabkan ptensi udara bandar yang panas serta mengandungi wap air semakin bertambah. Jumlah air yang sebenar disejatkan ke udara juga menjadi kurang kerana kekurangan permukaan air dan tumbuhan untuk menjalani proses sejat peluhan.

Pembentukan Pulau Haba
Pulau haba merupakan ciri utama yang membentuk iklim mikro bandar. Pulau haba ialah satu keadaan di mana udaranya adalah lebih panas berbanding kawasan persekitarannya. Ciri utama pulau haba ialah :
a) Suhu udara di pusat bandar adalah lebih tinggi berbanding kawasan sekitarnya. Perbezaan ini bergantung kepada saiz dan fungsi bandar tersebut.
b) Pengaruh terma sesebuah bandar boleh dirasakan hingga setinggi 200 hingga 500 meter atau lebih.
c) Cerun suhu yang curam lazimnya wujud di sekitarsempadan bandar – luar bandar. Keadaan ini mencermikan perubahan suhu yang tiba-tiba berikutan perubahan guna tanah.
d) Kawasan yang mempunyai pembangunan kecil juga mempunyai pulau haba tetapi intensitinya kecil.
e) Pada waktu siang, intensiti dan bentuk pulau haba banyak bergantung kepada jenis guna tanah dan kesan daripada lindungan bangunan tinggi. Kesan lindungan dari bangunan ini mewujudkan pulau sejuk di pusat bandar.

Contoh Soalan Iklim Mikro bandar
1. Suhu kawasan bandar lebih tinggi berbanding kawasan sekitarnya. Jelaskan mengapa berlaku keadaan sedemikian. [12 markah] STPM 2002 No 7(b)
- Permukaan fizikal bandar lebih banyak menyerap dan menyimpan haba atau bahangan matahari. Misalnya bahan-bahan seperti bitumen dan konkrit menyimpan haba pada waktu siang sebagai haba pendam dan membebaskannya pada waktu malam. Oleh itu, waktu malam di bandar lebih panas berbanding kawasan pinggir bandar.
- Berkurangnya proses perpeluhan tumbuhan (transpirasi) ekoran daripada kekurangan tumbuhan di bandar. Oleh itu udara di bandar bersifat udara kering (dry air) bukannya udara lembap seperti kawasan pinggir bandar atau luar bandar. Kelembapan udara yang tinggi di pinggir bandar atau kawasan luar bandar datangnya dari pembebasan wap-wap air oleh tumbuhan hijau yang lebih padat.
- Sifat permukaan bandar atau morfologi bandar yang terdiri daripada bangunan tinggi berupaya menghalang tiupan angin dan menghalang halaju angin permukaan. Justeru itu ia melambatkan proses pemindahan haba secara mendatar oleh angin. Tiupan angin di bandar secara berpusar dan berkisar di ruang yang sama menyebabkan haba juga tidak dapat dibebaskan keluar dengan cepat sebaliknya berkumpul di ruang bandar.
- Aktiviti pembandaran yang banyak membebaskan haba seperti dari kenderaan, industri atau oleh manusia sendiri menerusi proses metabolisme. Kesannya banyak sumber-sumber haba yang berpunca, berada dan berkitar di bandar berbanding dengan kawasan pinggir bandar.
- Atmosfera bandar juga diliputi bahan pencemar seperti karbon dioksida, karbon monoksida dan sebagainya. Bahan-bahan ini bersifat membenarkan bahangan matahari menembusinya tetapi menghalang pembalikan bahangan bumi ke angkasa. Pembebasan bahangan bumi, kesannya ruang bandar akan mengalami pemerangkapan haba.

2. Huraikan pengaruh iklim mikro bandar terhadap alam sekitar fizikal.
[12 markah] STPM 2002 No 7(c)
- Suhu yang tinggi (pulau haba) akan meningkatkan kadar sejatan dan merndahkan kelembapan bandingan, kesannya jumlah hujan semakin berkurangan. Namun begitu kadar sejatan yang tinggi ini boleh mempercepatkan kejadian hujan perolakan di bandar. Hujan ini biasanya lebat dalam jangka masa yang singkat dan ia cenderung untuk berlaku banjir kilat.
- suhu yang tinggi akibat pulau haba juga menggalakkan tiupan angin masuk ke pusat bandar ekoran daripada wujudnya tekanan udara rendah. Akibat perbezaan tekanan yang agak ketara antara pusat bandar dengan pinggirnya maka angin dari luar akan menyerbu masuk ke bandar. Tiupan angin ini agak kencang dan berpusar yang dikenali sebagai badai.
- Suhu yang tinggi menyebabkan udara bandar menjadi kering. Ditambah pula dengan terdapat banyaknya bahan-bahan pencemar dalam atmosfera bandar maka ia akan menggalakkan kejadian jerebu. Partikel-partikel terampai (PM10) mudah terapung-apung dalam udara kering. Ini boleh menghalang kemasukan cahaya matahari ke dalam bandar.
- Bahan pencemar yang banyak dibandar akan menghasilkan begitu banyak nukleus higroskopik. Bahan-bahan pencemar ini berupaya menarik wap-wap air ke arahnya menjadi titis-titis hujan. Oleh kerana nukleus higroskopiknya terdiri daripada bahan pencemar seperti sulfur oksida, karbon dioksida dan nitrogen oksida maka hujan yang turun dikenali sebagai hujan asid yang boleh merosakkan ekosistem, sumber air dan tanih kawasan bandar.

3. Apakah yang dimaksudkan dengan iklim mikro bandar ? [5 markah]
Iklim mikro bandar bermaksud sesuatu bandar mempunyai ciri-ciri iklim tersendiri berbanding kawasan luar bandar atau pinggir bandar yang berhampiran. Unsur iklim seperti suhu yang tinggi,kerpasan yang banyak, keamatan cahaya yang rendah, tiupan angin yang kurang laju serta kelembapan udara yang rendah berbanding di kawasan pinggir bandar.

4. Mengapakah wujudnya ciri-ciri iklim mikro bandar ? [10 markah]
- Suhu yang tinggi lebih 1 – 2 oC disebabkan jumlah kenderaan bermotor yang banyak yang mengeluarkan haba, asap dan gas rumah hijau yang membentuk jerebu dan memerangkap haba. Industri perkilangan juga mengeluarkan haba dan membebaskan gas rumah hijau. Morfologi bandar yang terdiri daripada binaan konkrit, simen dan jalan raya berturap, menyerap haba.
- Kerpasan yang banyak kerana bekalan haba yang banyak telah menghasilkan perolakan udara. Akhirnya akan menggalakkan proses pemeluwapan dan kejadian awan kumulosnimbus.
- Keamatan cahaya matahari yang rendah kerana fenomena jerebu yang yang menapis kebanyakan cahaya matahari dari sampai ke permukaan bumi.
- Kelajuan angin yang rendah disebabkan morfologi bandar dari segi susunan bangunan yang tinggi dan rapat telah menghalang pergerakan angin lalu menyebabkan peredaran udara adalah terhad.
- Kelembapan udara yang rendah kerana kadar turapan yang tinggi telah menghalang penyusupan air. Air hujan yang turun akan terus mengalir keluar melalui sistem perparitan. Keadaan ini telah mengurangkan proses sejatan permukaan. Litupan bumi yang sedikit tidak dapat menyumbang kepada proses transpirasi untuk membekalkan wap air.

5. Huraikan langkah-langkah bagi mengurangkan fenomena iklim mikro bandar. [10 markah]
- Menanam atau mewujudkan kawasan hijau. Langkah ini bertujuan untuk menambah bilangan tumbuh-tumbuhan yang berperanan menyerap haba serta mengurangkan gas rumah hijau melalui proses fotosintesis.
- Menggalakkan penggunaan sumber tenaga mesra alam seperti penggunaan gas asli cecair (NGV) dan elektrik bagi kenderaan yang menggunakan petrol dan diesel.
- Kempen kesedaran mengurangkan penggunaan bahan api fosil seperti menggalakkan penggunaan sistem pengangkutan awam seperti bas, teksi dan kereta api serta melalui kempen kongsi kenderaan semasa ke tempat kerja.
- Kuatkuasa undang-undang bagi mengelakkan pembebasan asap berlebihan bagi kenderaan bermotor dan penggunaan penapis asap pada serombong kilang untuk mengelakkan pembebasan gas-gas merbahaya.
- Menggalakkan penggunaan besi keluli dan bahan kaca untuk mengurangkan penggunaan bahan binaan yang terdiri daripada simen dan konkrit yang berpotensi menyerap haba. Bangunan yang baru dibina hendaklah dijarakkan serta dikawal ketinggiannya.


EL-NINO
El-Nino merupakan satu fenomena cuaca luar biasa yang berlaku secara bermusim yang menyebabkan perubahan pergerakan arus Lautan Pasifik bertukar ke arah timur menuju ke pantai barat Amerika Selatan. Fenomena ini berlaku mungkin bermula dengan perubahan kedudukan matahari pada bulan November dan Disember. Dalam keadaan biasa wujud sel tekanan rendah di Australia dan Papua New Guinea yang menyebabkan tiupan angin timuran yang kuat dari Amerika Selatan ke Asia Tenggara. Fenomena El-Nino berlaku apabila sel tekanan rendah yang biasanya berlaku di Asia Tenggara berubah ke Amerika Selatan. Keadaan ini menyebabkan tiupan angin baratan lebih laju berbanding angin lazim timuran yang menolak air panas ke timur Lautan Pasifik, iaitu di perairan Amerika Selatan. Maka aras laut akan menjadi lebih tinggi di perairan pantai barat Amerika Selatan. Pergerakan arus panas lautan ini juga telah menyebabkan suhu air laut menjadi lebih tinggi. Suhu air laut yang tinggi menyebabkan berlakunya perolakan udara ke atas dan seterusnya menyebabkan turunnya hujan perolakan yang lebat luar biasa di sepanjang kawasan pantai benua Amerika Selatan. Sebaliknya, negara-negara Asia Tenggara, Papua New Guinea dan Australia yang biasanya menerima hujan yang lebat pada masa ini, tetapi dengan El-Nino berlaku pula kemarau yang teruk. Selain itu, pergerakan air lautan ke perairan Amerika Selatan juga telah menghalang proses upwelling(pembuakan) air laut di sini. Peristiwa ini telah menghalang pembiakan plankton dan seterusnya memusnahkan seluruh ekosistem laut di sini.

Contoh Soalan El-Nino

1. Takrifkan konsep El-Nino. [5 Markah]
El-Nino merupakan satu fenomena cuaca luar biasa yang menyebabkan perubahan arus pemukaan laut iaitu di Lautan Pasifik bertukar arah ke timur menuju ke pantai barat Amerika Selatan. Keadaan ini menyebabkan tiupan angin baratan lebih laju berbanding angin lazim timuran. Aras air laut lebih tinggi di perairan pantai barat Amerika Selatan. Aras air laut yang tinggi menghalang proses upwelling air dari dasar laut.
Posted by smkrantaupanjang at 8:06 PM 1 comments Links to this post
Fenomena letusan gunung berapi telah mempengaruhi kehidupan manusia
Fenomena letusan gunung berapi telah mempengaruhi kehidupan manusia
- Pertanian. Letusan gunung berapi yang menghasikan lava jenis bes. Dataran lava bes sangat subur untuk kegiatan pertanian seperti di lereng-lereng gunung berapi di Indonesia, Filipina dan Jepun serta Dataran Tinggi Deccan di India.
- Pelancongan. Pembentukan bentuk-bentuk muka bumi seperti Tasik Toba di Sumatera, Indonesia dan geiser di Taman Yellostone) menrik pelancong. Ini menjadikan pendapatan melalui kegiatan ekopelancongan
- Rekreasi. Kolam air panas sesuai untuk mandi dan berendam. Dikatakan mineral dari air panas mujarab untuk merawat pelbagai jenis penyakit kulit.
- Perlombongan. Pembentukan batuan jenis metamorfik atau jelmaan akibat letusan gunung berapi telah menghasilkan batuan marmar, berlian, gneis dan sebagainya. Batuan ini dilombong untuk pelbagai kegunaan manusia.
- Tenaga termal. Di kawasan gunung berapi seperti di Iceland, pemanasan sistem saliran di permukaan oleh magma dalam lapisan kerak bumi telah menghasilkan wap air panas. Wap air yang panas, dijana untuk menghasilkan tenaga elektrik. Suhu di rumah kaca juga boleh dikawal oleh wap air.

Jelaskan bagaimana kejadian pergerakan jisim dapat dikawal. [10 markah]
Jelaskan bagaimana kejadian pergerakan jisim dapat dikawal. [10 markah]
Langkah-langkah mengawal dari berlakunya pergerakan jisim ialah :
Litupan bumi. Penanaman rumput atau pokok di lereng bukit atau gunung boleh mencengkam tanah dari bergerak ke bawah.
Pembinaan tembok. Tembok batu atau konkrit dibina merentasi cerun berupaya menahan sebarang pergerakan puin ke bawah.
Peneresan cerun bukit. Cerun bukit atau gunung yang ditereskan mengikut garis kontur boleh mengurangkan kecuraman cerun dan tarikan graviti terhadap lapisan tanah.
Penyimenan cerun. Tindakan ini dapat menghalang proses penyusupan air ke dalam lapisan tanah. Ini dapat mengelak lapisan tanah menjadi berat serta air bertindak sebagai agen pelincir.
Sistem perparitan. Lereng-lereng bukit atau gunung yang telah diterskan seharusnya dibina sistem perparitan supaya menyalir keluar air dari bertakung di permukaan yang diteres. Takungan air akan menyusup ke dalam tanah dan menggalakkan proses pergerakan jisim.

Kegiatan manusia yang telah mengubah geomorfologi pantai

Kegiatan mengorek pasir iaitu kerja memperdalamkan pinggir sungai atau pantai.
Penyahutanan pokok bakau dan pokok nipah.
Pembinaan hotel di tepi-tepi sungai dan pantai.
Pembinaan petempatan.
Pertanian akuakultur.
Pembinaan jeti dan pelabuhan.
Pembinaan kemudahan infrastruktur seperti sistem pengangkutan jalan raya.

Bagaimanakah aktiviti manusia dapat mempengaruhi proses pemendapan di kawasan pinggir pantai ? [10 markah]
Bagaimanakah aktiviti manusia dapat mempengaruhi proses pemendapan di kawasan pinggir pantai ? [10 markah]
Pelbagai aktiviti manusia boleh mempengaruhi proses pemndapan di pinggir pantai. Pembinaan jeti, jambatan atau pelabuhan di pinggir pantai menghalang aliran arus pesisir pantai, arus laut atau kemaraan ombak. Keadaan ini akan menyebabkan agen-agen tersebut hilang tenaga kinetik lalu terjejas keupayaan mengangkut bahan dan melakukan proses pemendapan. Akhirnya terbentuk pelbagai landskap pemendapan di pinggir pantai.
Pinggir pantai seringkali mengalami serangan ombak dan berlaku hakisan yang serius. Tembok konkrit atau batu, pemasangan cerucuk besi atau konkrit dan longgokan batu dilakukan untuk mengawal hakisan ombak yang kuat ke atas pinggir pantai. Tindakan manusia untuk mengawal proses hakisan ombak pula, menggalakkan proses pemendapan di pinggir pantai. Ini kerana, binaan tersebut menghalang keupayaan ombak menghakis dan sebaliknya menggalakkan proses pemendapan ombak berlaku.
Di sesetengah tempat di kawasan pinggir pantai, langkah pemupukan pinggir pantai dilakukan untuk menguatkan struktur dan menstabilkan pinggir pantai. Pasir dan serpihan batu diangkut dari kawasan lain dan ditimbun di kawasan pinggir pantai tersebut. Penimbunan ini dianggap sebagai penimbunan tetap di kawasan tersebut.
Pinggir pantai yang mempunyai dasar laut yang dalam menggalakkan kemaraan ombak pembinasa dan melakukan proses hakisan di tebing pinggir laut. Pembinaan struktur pemecah dari konkrit batu selari dengan garis pantai di bahagian luar bertujuan mencetekkan dasar laut. Dasar laut yang cetek menyebabkan ombak pecah di luar pantai kerana ombak kehilangan tenaga kinetik. Struktur ini akan menghalang kemaraan ombak dan menggalakkan proses pemendapan.
Sesetengah negara yang memerlukan ruang untuk pembinaan jeti, pelabuhan, petempatan, ruang perniagaan di pinggir pantai telah menyebabkan perlonggokan lapisan batu-bata, pasir dan tanah-tanih. Contohnya Singapura dan Melaka seringkali melakukan tindakan tebusguna di pinggir pantai untuk mengatasi kekurangan daratan. Tambakan ini merupakan pemendapan tetap.

Jelaskan langkah-langkah yang dilaksanakan untuk mengawal kejadian proses hakisan di pinggir pantai. [8markah]
Jelaskan langkah-langkah yang dilaksanakan untuk mengawal kejadian proses hakisan di pinggir pantai. [8markah]
Beberapa langkah boleh diambil untuk mengawal kejadian tindakan hakisan ombak. Penanaman litupan bumi seperti pokok bakau dan pokok rhu boleh mengurangkan keberkesanan tindakan ombak. Litupan bumi di pinggir pantai dapat mencengkam tanah dan pasir. Litupan bumi juga dapat memperlahankan halaju arus ombak yang menghempas ke pantai.
Kawasan pinggir pantai yang terdedah kepada hakisan ombak boleh dikurangkan dengan meletakkan longgokan ketulan batu atau longgokan beg-beg pasir. Longgokan ini bukan sahaja dapat memperlahankan hempasan air laut bahkan dapat melindungi pinggir pantai daripada terhakis.
Satu lagi kaedah yang seringkali digalakkan adalah pemasangan cerucuk besi, konkrit atau pacakan kayu bakau di pinggir pantai yang mengalami hakisan. Pembinaan ini dapat menghalang kemaraan ombak ke pinggir pantai dan menyebabkan pemecahan ombak di luar pinggir pantai. Kegagalan penghempasan ombak di pinggir pantai mengurangkan tindakan hakisan ombak.
Tindakan manusia dengan cara membina benteng atau tembok konkrit atau dari batu bata juga berupaya mengurangkan tindakan ombak di pinggir pantai. Tembok konkrit dapat menghalang ombak mara dan menghempas pinggir pantai. Dengan cara ini, keberkesanan tindakan ombak untuk melakukan proses hakisan dapat dikawal di pinggir pantai.
Posted by smkrantaupanjang at 7:53 PM 0 comments Links to this post
Nyatakan proses-proses geomorfologi yang giat berlaku mengikut peringkat-peringkat sungai. [8 markah]
Nyatakan proses-proses geomorfologi yang giat berlaku mengikut peringkat-peringkat sungai. [8 markah]

Proses-proses geomorfologi yang giat berlaku mengikut peringkat-peringkat sungai ialah:
Peringkat muda/hulu sungai
- jenis hakisan mendalam dan unduran kebelakang
- cara hakisan hidrol
- pergerakan jisim iaitu tebing runtuh dan robohan batu
Peringkat tengah/dewasa sungai
- jenis hakisan melebar
- cara hakisan lagaan dan geselan
- sedikit pemendapan
- pergerakan jisim iaitu tebing runtuh
Peringkat hilir/tua sungai
- jenis hakisan melebar sangat giat
- cara hakisan geselan dan hidrol di likuan sungai
- pemendapan banyak berlaku
- pergerakan jisim iaitu tebing runtuh


Terangkan faktor-faktor yang menyebabkan proses pemendapan di sesuatu sungai.
[8 markah]
Faktor yang mempengaruhi proses pemendapan di sesebuah alur sungai ialah :
Peringkat Sungai
- dasar sungai landai di peringkat hilir sungai
- arus sungai mengalir dengan perlahan dan tenaga kinetik hilang
- keupayaan mengangkut muatan turut hilang muatan turut hilang dan berlaku proses pemendapan
Iklim
- pada musim kemarau isipadu air berkurangan
- isipadu air yang sedikit menyebabkan halaju air turut merosot
- halaju air yang perlahan menyebabkan arus sungai hilang keupayaan mengangkut dan berlaku proses pemendapan.
Halangan di dasar sungai
- batu-batu tongkol menghalang pergerakan dan menyebabkan arus menjadi perlahan. Apabila halaju sungai menjadi perlahan, maka sungai akan memendapkan bahan atau muatan yang dibawa.
- arus sungai yang perlahan akan hilang tenaga kinetik dan menyebabkan berlaku proses pemendapan.
- bentuk muka bumi seperti lubang periuk dan sebarang lekukan memperlahankan pengaliran air dan berlaku proses pemendapan.
Litupan bumi
- di tebing sungai, khususnya di peringkat hilir yang dilitupi pokok kayu bakau.
- Dahan-dahan yang tercondong dan sistem akar menimbul memperlahankan pergerakan air.
- Air yang hilang tenaga kinetik tidak berupaya mengangkut bahan dan berlaku proses pemendapan.
Aktiviti manusia
- pembinaan jeti di tebing sungai, jambatan dan titi yang merentasi sungai akan menghalang pergerakan air.Arus sungai menjadi perlahan dan mengurangkan keupayaan mengangkut muatan sungai yang akhirnya menyebabkan berlaku proses pemendapan.
Posted by smkrantaupanjang at 7:47 PM 0 comments Links to this post
Terangkan secara ringkas perbezaan antara ombak pembina dengan ombak pembinasa. [5 markah]
Terangkan secara ringkas perbezaan antara ombak pembina dengan ombak pembinasa. [5 markah]

Terdapat beberapa perbezaan di antara ombak pembina dengan ombak pembinasa. Perbezaan pertama ialah proses geomorfologi. Ombak pembina, giat melakukan pemendapan di pinggir pantai manakala ombak pembinasa giat melakukan proses hakisan di pinggir pantai. Kedua-dua proses ini telah mewujudkan pelbagai bentuk muka bumi hakisa dan pemendapan di pinggir pantai.
Perbezaan juga sangat nyata dari segi panjang, ketinggian dan kekerapan ombak. Ombak pembina terdiri daripada ombak yang panjang dan ketinggian yang rendah serta kekerapan damparan ombak yang sampai ke pinggir pantai yang rendah iaitu 6 hingga 8 kali seminit sahaja. Ombak pembinasa merupakan ombak yang pendek tetapi tinggi serta kekerapan damparan yang tinggi iaitu 10 hingga 12 kali seminit.
Ombak pembinasa
Perbezaan juga dapat dilihat dari segi kekuatan damparan berbanding unduran ombak. Ombak pembina mempunyai damparan yang kuat di pinggir pantai dan sebaliknya unduran atau basuhan-baliknya lemah. Damparan yang kuat seiring dengan proses pemendapan. Ombak pembinasa pula mempunyai damparan yang lemah dan unduran ombak yang kuat.
Unduran ombak yang kuat bertindak menghakis kawasan pinggir pantai. Perbezaan juga dapat dilihat dari segi kawasan pemecahan ombak di pinggir pantai. Ombak pembina yang biasa akan terbentuk di pinggir pantai yang cetek. Ia akan pecah di luar pinggir pantai apabila ketinggian ombak melebihi kedalaman dasar laut pantai. Ombak pembinasa pula terbentuk di pinggir pantai yang dalam dan pecah di tebing pinggir pantai.
Ombak Pembina

Huraikan keadaan-keadaan yang mempengaruhi kadar luahan sesuatu sungai.
Huraikan keadaan-keadaan yang mempengaruhi kadar luahan sesuatu sungai.
[10 markah]
Keadaan-keadaan yang mempegaruhi kadar luahan sesuatu sungai ialah :
Iklim
Jumlah hujan mempengaruhi isipadu air mengalir. Pada musim tengkujuh, hujan yang lebat akan menyebabkan isipadu air sungai bertambah atau dengan kata lain kadar luahan sungai lebih tinggi berbanding musim kemarau.
Peringkat sungai
Luahan sungai atau isipadu air sungai adalah berbeza pada satu peringkat dengan peringkat yang lain. Luahan sungai adalah semakin bertambah dari hulu ke hilir kerana gabungan sungai-sungai cawangan semakin banyak di peringkat hilir.
Aktiviti manusia
Penerokaan hutan bagi tujuan pembalakan mengganggu keupayaan hutan sebagai fungsi tadahan hujan kerana kadar infiltrasi terjejas. Pada waktu hujan kadar luahan sungai sangat tinggi dalam masa yang singkat manakala pada musim kemarau, luahan sungai merosot dengan cepat kerana kekurangan bekalan mata air.
Jenis litupan bumi
Di kawasan hutan semula jadi luahan sungai sentiasa ada dan sentiasa tinggi. Di kawasan hutan buatan manusia seperti kawasan penanaman getah dan kelapa sawit, luahan sungai berkurangan kerana bekalan mata air yang berkurangan.
Urbanisasi

Kadar turapan yang tinggi dalam proses urbanisasi atau perbandaran menyebabkan luahan sungai tinggi semasa hujan lebat kerana kadar air larian permukaan yang banyak. Sebaliknya pada waktu lain iaitu selepas musim hujan, luahan sungai adalah rendah atau sedikit. Kebanyakan luahan sungai disumbangkan oleh manusia.
Posted by smkrantaupanjang at 7:39 PM 0 comments Links to this post
Bahan pencemar dan punca pencemaran sungai
Bahan pencemar dan punca pencemaran sungai
Bahan-bahan organik seperti najis binatang yang biasanya terdapat di kawasan pertanian dan sisa kumbahan pula dikeluarkan daripada kilang yang memproses makanan.
Bahan enapan yang tercemar akibat tindakan hakisan tanah, aktiviti pembalakan dan pembukaan tanah-tanah baru.

Logam berat yang dilepaskan daripada kawasan perindustrian.
Sisa toksik yang menjadi sisa kumbahan daripada aktiviti industri dan perladangan.
Sampah sarap yang dibuang dari kawasan perbandaran dan pertanian.
Posted by smkrantaupanjang at 7:34 PM 0 comments Links to this post
Terangkan proses pembentukan tiga bentuk muka bumi tindakan hakisan sungai.
Terangkan proses pembentukan tiga bentuk muka bumi tindakan hakisan sungai.
[12 markah]

Salah satu bentuk muka bumi yang terhasil daripada proses tindakan hakisan sungai ialah air terjun. Ia biasa terdapat di peringkat hulu dan pertengahan sungai. Dasar sungai di peringkat ini sangat curam dan arus sungai mengalir deras. Jenis hakisan menegak sangat berkesan dengan dibantu jenis hakisan seperti lagan, geselan dan hidraul. Factor geologi batuan yang berselang seli antara batuan lembut dan keras secara mendatar mempengaruhi pembentukan air terjun. Proses pembentukkan air terjun dapat ditunjukan melalui rajah di bawah.


Air Terjun

Gaung mempunyai lurah yang sangat dalam juga merupakan satu daripada bentuk muka bumi hasil daripada tindakan hakisan sungai. Hakisan jenis mendalam atau hakisan terhadap dasar sungai berlaku ketika aliran arus deras pada dasar sungai yang sangat curam di peringkat hulu sungai. Batuan homogen jenis lembut seperti batu lempung mudah terbentuknya bentuk muka bumi ini. Rajah di bawah menunjukkan lakaran kasar sebuah gaung.
Gaung



Lubang periuk pula adalah bentuk muka bumi akibat tindakan hakisan sungai yang terbentuk di bahagian pertengahan atau dewasa sungai. Factor batuan sr segi struktur yang lemah seperti rekahan dan lubang mempengaruhi kejadian bentuk muka bumi ini. Had laju arus sungai yang deras berupaya mendalamkan rekahan dan lubang pada dasar batuan. Proses-proses hakisan seperti hidraul, geselan dan lagan mempengaruhi kejadian lubang periuk. Lakaran kasar bentuk muka bumi ini dapat dilihat melalui rajah di bawah.

Lubang Periuk

Jelaskan pengaruh bentuk muka bumi tindakan sungai terhadap kehidupan manusia. [8 markah]
Jelaskan pengaruh bentuk muka bumi tindakan sungai terhadap kehidupan manusia. [8 markah]

Bentuk-bentuk muka bumi hasil tindakan sungai turut mempengaruhi kegiatan manusia. Air terjun menjadi tarikan kegiatan manusia bagi tujuan riadah dan rekreasi. Kegiatan pelancongan turut berkembang di tempat-tempat ini. Contohnya, Air Terjun Gunung Ledang , Tangkak dan Kota Tinggi, Johor telah menarik ramai pelancong tempatan dan asing.
Bentuk hakisan sungai seperti gaung di peringkat hulu atau pertengahan sungai sesuai bagi pembinaan empangan. Terdapat pelbagai kegunaan empangan seperti pembekalan air bagi tujuan domestic, pertanian dan industri, menjana kuasa elektrik hidro dan mengawal banjir. Contohnya Empangan Kenyir.
Delta sering terbentuk di muara sungai. Ia terbentuk kesan pemendapan muatan sungai. Kawasan delta biasanya mempunyai kadar kesuburan yang tinggi. Ia terdiri daripada tanah jenis lanar dan amat sesuai untuk kegiatan pertanian. Bentuk muka bumi yang rata pula menggalakkan kegiatan petempatan dan pembinaan sistem perhubungan seperti jalan raya dan landasan kereta api.
Tasik ladam yang terbentuk di peringkat hilir sungai sesuai untuk kegiatan rekreasi dan akuakultur. Takungan air boleh menggalakkan pelbagai aktiviti riadah seperti kayak, bot laju dan memancing. Kegiatan menternak ikan dan udang dalam sangkar giat dilakukan. Rajah di bawah menunjukkan rajah delta dan tasik ladam.

Delta


Tasik Ladam
Posted by smkrantaupanjang at 7:18 PM 0 comments Links to this post
Terangkan bagaimanakah tindakan manusia di sesebuah lembangan saliran boleh menjejaskan kualiti air sungai. [7 markah]
Terangkan bagaimanakah tindakan manusia di sesebuah lembangan saliran boleh menjejaskan kualiti air sungai. [7 markah]
Kehidupan manusia yang semakin memerlukan sumber alam telah menjejaskan kualiti air di sesebuah lembangan saliran. Sering didapati kualiti air di sesuatu sungai terjejas kerana mempunyai nilai BOD (Bio-oksygen demand) yang tinggi. Kegiatan perindustrian kimia sering membebaskan bahan bertoksid seperti logam berat (magnesium dan plumbum) dan bahan kimia ke dalam air sungai. Kegiatan pertanian pula membebaskan bahan kimia seperti racun seranggan dan baja kimia ke dalam air.
Kualiti air dari segi kejernihan juga sering kali terjejas akibat kegiatan perlombongan, pembinaan pertanian dan pembalakan. Kegiatan tersebt akan melonggarkan lapisan tanah-tanih dan menghasilkan banyak sedimen. Air akan menjadi semakin keruh.
Ekologi akuatik dalam air sungai juga turut terjejas dan musnah. Pencemaran air yang disebabkan oleh kegiatan manusia seperti perindustrian, pertanian, penternakan dan sebagainya telah membebaskan pelbagai jenis bahan kimia. Bahan-bahan buangan ini telah mengubah isi kandungan kimia, nilai ph dan suhu air. Perubahan yang melampau boleh membunuh hidupan akuatik flora dan fauna kerana habitatnya telah terjejas.
Kualiti air sungai juga terjejas dari segi warna dan bau air. Pelbagai bahan buangan dari kilang memproses hasil keluaran pertanian (bahan kimia), industri makanan dan minuman (bahan pengawit dan perasa), kegiatan domestik (sampah-sarap), kegiatan penternakan (bahan kimia dan hormone) dan pertanian (racun serangga, racun makhluk perosak dan baja kimia) telah menjejaskan warna dan bau air. Air bertukar menjadi warna hitan, berbau dan bertoksik serta tidak sesuai untuk sebarang kegunaan manusia.
Kehadiran kandungan bakteria yang semakin banyak dalam air sungai juga turut menjejaskan kualiti air. Kegiatan penternakan ayam itik dan khinzir serta pembentungan najis yang tidak terkawal dari kawasan petempatan dan perhotelan sering mencemari air sungai dengan pelbagai jenis bakteria seperti E-colai dan taun. Air sungai seumpama ini bahaya untuk kegunaan manusia.
Posted by smkrantaupanjang at 7:17 PM 0 comments Links to this post
Terangkan mekanisme kejadian air terjun, tasik ladam dan delta. [10 markah]
Terangkan mekanisme kejadian air terjun, tasik ladam dan delta. [10 markah]

Air Terjun
Terdapat di peringkat hulu sungai.
Dasar sungai yang curam menggalakkan hakisan jenis menegak dan hidraul
Faktor geologi seperti struktur batuan yang berselang seli secara mendatar antara keras dan lembut.
Kadar hakisan tinggi di bahagian betu lembut.
Bentuk muka bumi air terjun dapat dilihat melalui gambar rajah di bawah :
Air terjun

Tasik Ladam
· Terbentuk di peringkat hilir sungai di bahagian likuan sungai.
· Kedua-dua proses hakisan dan pemendapan berlaku serentak.
· Hakisan cara hidraul giat di tebing bahagian luar likuan sungai.
· Pemendapan pula berlaku di bahagian dalam likuan sungai.
· Proses hakisan yang berlanjutan menyambung dua bahagian likuan yang mengalami hakisan.
· Bahagian asal likuan dalam akan termendap.
· Bentuk muka bumi Tasik Ladam dapat dilihat seperti gambar rajah di bawah.

Tasik Ladam

Delta
· Terbentuk di Peringkat hilir sungai pada bahagian kuala sungai
· Dasar sungai yang terlalu cetek menyebabkan air sungai kehilangan tenaga kinetik.
· Air mengalir tidak berupaya mengangkut muatan lalu berlaku pemendapan.
· Gambar rajah delta dapat dilihat seperti yang ditunjukkan di bawah.

CONTOH SKEMA JAWAPAN

Bentuk muka bumi di pinggir pantai
Bentuk muka bumi hasil hakisan ombak di pinggir pantai
Tanjung dan teluk
Tebing tinggi dan pelantar hakisan ombak
Gua laut
Geo
Lohong ombak
Gloup
Gerbang laut
Batu tunggul
Tunggul sisa

Bentuk muka bumi hasil pemendapan ombak
Pantai berpasir
Beting pasir
a) Beting luar pesisir
b) Beting muara
c) Beting teluk
d) Beting bucu
e) Tombolo
f) Anak tanjung
i) Anak tanjung taji
ii) Anak tanjung Kompleks
iii) Anak tanjung bertentangan
Kukup/Paya masin

Huraikan faktor yang menyebabkan berlakunya perubahan terhadap profil pantai. [10m]
Faktor yang menyebabkan berlakunya perubahan terhadap profil pantai.
Faktor fizikal
a) Hakisan ombak, angin dan arus
b) Pemendapan bahan terhakis
c) Jenis bahan pantai seperti kerikil atau liat. Lazimnya pantai yang mempunyai bahan kerikil lebih curam berbanding pantai yang mempunyai bahan liat yang lebih landai.
Faktor manusia – manusia membina struktur bangunan, pelabuhan dan petempatan

Jelaskan bagaimana manusia boleh membantu mengurangkan masalah hakisan pinggir pantai ?
Jelaskan bagaimana manusia boleh membantu mengurangkan masalah hakisan pinggir pantai ?

Manusia boleh membantu mengurangkan masalah hakisan pinggir pantai dengan :

1. Membina tembok penahan ombak.

2. Meletakkan sangkar batu di kawasan pantai terhakis.

3. Melaksanakan proses penyuburan pasir pantai.

4. Mengurangkan pembangunan yang terlalu hampir dengan gigi air.

5. Mengurangkan aktiviti memotong dan memusnahkan kayu bakau dan kawasan paya

Apakah yang dimaksudkan sebagai zon litoral ? [5m]
Apakah yang dimaksudkan sebagai zon litoral ? [5m]
Zon litoral adalah kawasan di antara belakang pantai sehingga ombak pecah. Ia merupakan zon yang dinamik melibatkan interaksi angin, ombak, pasang surut , arus dan bahan enapan.